‘Meer bussen voor minder geld’

Stadsregio’s Amsterdam en Haaglanden kiezen voor aanbesteding van hun busvervoer, ook al schrapt Den Haag de verplichting daartoe. Alleen Rotterdam twijfelt nog.

De PvdA speelt politieke spelletjes. Alleen zo kan Leen Verbeek, burgemeester van Purmerend en verantwoordelijk voor het busvervoer in de stadsregio Amsterdam, uitleggen waarom zijn eigen partij op het laatste moment aanbesteding van het busvervoer op losse schroeven wil zetten.

PvdA-minister Tineke Netelenbos loodste acht jaar geleden de wet door de Tweede Kamer die aanbesteding verplicht stelde. Een wet die volgens Verbeek „de reiziger veel goeds heeft opgeleverd”.

Maar nu wil de PvdA in navolging van de SP af van deze aanbestedingsplicht. Liefst nog voor de zomer, anders is het te laat. Want deze zomer besteden de stadsregio’s Rotterdam en Haaglanden hun busvervoer aan. Amsterdam doet dat wat later, maar wel vóór 2012. Utrecht heeft het gemeentelijk busbedrijf al verkocht. Het busvervoer buiten de grote steden is inmiddels voor 80 procent aanbesteed.

De ommezwaai van de PvdA is vooral verrassend, omdat de ervaringen met aanbesteding van busvervoer positief zijn. De druk van concurrentie levert een uitgebreidere dienstregeling op en nieuwere en schonere bussen, en dat voor minder geld, staat in evaluaties van de Wet personenvervoer. Didier van de Velde, econoom van de TU Delft en deskundige op het gebied van openbaar vervoer, bevestigt de positieve ervaringen met aanbesteding van busvervoer.

„Maar marktwerking heeft nu een slechte naam”, zegt burgemeester Verbeek. Op deze „sentimenten” speelt zijn partij nu in.

De voordelen van aanbesteding kan hij uit eigen ervaring bevestigen. Reizigers in het deel van de regio Amsterdam waar al is aanbesteed, zijn volgens hem beter af.

Stadsregio Amsterdam heeft buiten de stad Amsterdam in drie gebieden aanbesteed: Zaanstreek, Waterland en Amstelland-Meerlanden (zie kaart). „Bij elke aanbesteding bood de winnende vervoerder meer en beter busvervoer voor minder geld”, zegt Verbeek. „In Amstelland ging het aantal dienstregelinguren zelfs met 60 procent omhoog.”

Alleen in de stad Amsterdam, waar nog niet is aanbesteed, rijden nog veel oude bussen rond en stijgt het aantal vervoerde reizigers niet. Ook bungelt Amsterdam onderaan in het tevredenheidsonderzoek onder busreizigers. De andere gebieden scoren veel beter, Zaanstreek en Waterland staan landelijk in de top-10.

Stadsregio Amsterdam trekt zich dan ook niets aan van de discussie in Den Haag. „Ik moet vanuit de reiziger denken. Zonder aanbesteding doe ik de reizigers tekort”, zegt Verbeek. Al slagen de PvdA, SP en GroenLinks erin om andere partijen te overtuigen de verplichting tot aanbesteding te schrappen, het Amsterdamse GVB moet binnenkort de concurrentie aan met private vervoerders als Connexxion en Arriva.

Ook stadsregio Haaglanden kiest voor aanbesteding, verplichting of niet, zegt Marnix Norder, lid van het dagelijks bestuur van de stadsregio. „In het hele land geldt dat marktwerking in het busvervoer meer kwaliteit voor hetzelfde geld oplevert. Dat is goed nieuws voor de reiziger.” En dus wil Haaglanden dat ook. De regio vereist bij de aanbesteding dat de busvervoerder meer reizigers vervoert, op aardgas rijdt en de informatieborden verbetert.

Stadsregio Rotterdam legt de laatste hand aan de voorbereidingen van de aanbesteding van het busvervoer. Deze zomer start de aanbesteding, zodat alles afgerond is voor 1 januari 2009. De tot nog toe enige ervaring die stadsregio Rotterdam heeft met aanbesteding, in Oostvoorne, is positief, zegt Jeannette Baljeu, verantwoordelijk voor het busvervoer in de stadsregio én wethouder van vervoer in de gemeente Rotterdam.

Ondanks de positieve ervaringen in Oostvoorne wil Baljeu een discussie over aanbesteding als de verplichting daartoe komt te vervallen. „Dat zeg ik als wethouder van Rotterdam, niet als bestuurder van de stadsregio.” Als wethouder heeft zij staatssecretaris Huizinga (Verkeer, CU) om uitstel van de aanbesteding gevraagd. Van de drie grote stadsregio’s bestaat dus alleen in Rotterdam interesse in het uitstellen van de aanbestedingsplannen.

Bij het schrappen van de verplichting tot aanbesteding wil Baljeu onderzoeken of de Rotterdamse stadsregio onder de Europese aanbestedingsregels uit kan komen. Het Europees Parlement heeft onlangs beslist dat aanbesteding niet hoeft als een vervoerbedrijf een interne dienst van de gemeente is, zoals de plantsoenendienst.

Deze uitzondering is volgens een woordvoerder van het ministerie van Verkeer ingestoken door Franse europarlementariërs. Een aantal Franse steden hoeft hierdoor niet aan te besteden.

Maar de verzelfstandigde vervoersbedrijven van de drie grote stadsregio’s lijken niet op ‘interne diensten’ van gemeenten, schreef Huizinga vorige week in een brief aan de Tweede Kamer.

De private vervoerders Connexxion, Veolia en Arriva hebben de staatssecretaris al per brief laten weten het afblazen van de geplande aanbestedingen niet te accepteren. Mocht het ooit zo ver komen, dan „bestaat de mogelijkheid dat de rechter een beroep op de uitzondering voor gunning aan een interne exploitant niet honoreert”, zo staat in de brief van Huizinga. Nederland kan wat dit betreft dus niet om Brussel heen.