Grootste kikkerfamilie kan gesplitst worden in drie grote groepen

De kikker ‘Eleutherodactylus coqui’ uit Puerto Rico. foto vineland.org
De kikker ‘Eleutherodactylus coqui’ uit Puerto Rico. foto vineland.org Vineland.org

De omvangrijkste familie van de gewervelde dieren, het 801 soorten tellende genus Eleutherodactylus van landbewonende kikkers, kan worden opgesplitst in drie grote groepen. Tot die conclusie komen Amerikaanse biologen onder leiding van Blair Hedges van de Pennsylvania State University op basis van DNA-analyse (Proceedings of he National Academy of Sciences, online, 5 juni).

Hedges en zijn collega’s zijn er als eersten in geslaagd een omvangrijke genetische stamboom van de Eleutherodactylus-familie op te stellen, met maar liefst 280 verschillende soorten. In de stamboom onderscheiden zich drie duidelijke hoofdtakken, die precies samenvallen met geografische regio’s. De onderzoekers noemen deze de Zuid-Amerikaanse klasse (met 393 soorten), de Caribische klasse (171 soorten) en de Midden-Amerikaanse klasse (111 soorten). Die verdeling weerspiegelt volgens de onderzoekers de historische verspreiding van deze kikkerfamilie, die in twee grote migratiegolven vanaf het tropische vasteland van Zuid-Amerika de Caribische eilanden en Midden-Amerika moet hebben veroverd.

Berekeningen aan de hand van de moleculaire klok in het kikker-DNA laten zien dat de Eleutherodactylus-lijn zich 57 miljoen jaar geleden moet hebben afgesplitst van de andere kikkers. De Caribische klasse splitste zich vervolgens als eerste af, ongeveer 47 miljoen jaar geleden. Rond 29 miljoen jaar geleden waaierde deze klasse uit in een groot aantal soorten. De Midden-Amerikaanse klasse ontstond 42 miljoen jaar geleden en diversifieerde 31 miljoen jaar geleden. De Zuid-Amerikaanse klasse dateert van 37 miljoen jaar geleden en splitste 24 miljoen jaar geleden in een groot aantal soorten.

Aanvankelijk dachten wetenschappers dat de verschillende kikkersoorten waren ontstaan door geografische isolatie, nadat in het Late Krijt de landbrug verdween die de Caribische Eilanden (Proto-Antillen) met het vasteland verbond. Maar nu blijkt dat de migratie van de kikkers pas veel later plaatsvond.

Eleutherodactylus -kikkers zijn echte landrotten. De genusnaam betekent ‘zonder vliezen tussen de tenen’ en de kikkers die tot deze familie gerekend worden hebben dan ook net als boomkikkers geen zwemvliezen. De kikkers leven voornamelijk op het land, en tijdens hun ontwikkeling slaan ze het stadium van kikkervisje over.

De Eleutherodactylus -kikkers van de Caribische en Midden-Amerikaanse klasse moeten zich over zee hebben verspreid naar hun huidige leefgebied, concluderen de onderzoekers, net zoals eerder werd geconcludeerd voor schildpadden en hagedissen. Sander Voormolen