Duitsland durft weer terug te blikken op zijn eigen verleden

Nederland wil een Nationaal Historisch Museum. Hoe verbeelden andere Europese landen hun geschiedenis. Vandaag als eerste in een serie: het Deutsches Historisches Museum in Berlijn.

Model van een gaskamer in het Deutsches Historisches Museum (Foto AP) Besucher blicken auf das Modell einer Gaskammer im Museum fuer Deutsche Geschichte in Berlin am Donnerstag, 1. Juni 2006. Die neue staendige Ausstellung mit rund 8000 Exponaten oeffnet am 3. Juni 2006. (AP Photo/ Jan Bauer) --- Visitors looks at a model of a Nazi death camp gas chamber in the German Historical Museum in Berlin on Thursday, June 1, 2006. The model is just one highlight of the more than 8,000 artifacts in the German Historical Museum's new permanent display on the country's 2,000-year history. The museum will open to the public on June 3, 2006. (AP Photo/ Jan Bauer)
Model van een gaskamer in het Deutsches Historisches Museum (Foto AP) Besucher blicken auf das Modell einer Gaskammer im Museum fuer Deutsche Geschichte in Berlin am Donnerstag, 1. Juni 2006. Die neue staendige Ausstellung mit rund 8000 Exponaten oeffnet am 3. Juni 2006. (AP Photo/ Jan Bauer) --- Visitors looks at a model of a Nazi death camp gas chamber in the German Historical Museum in Berlin on Thursday, June 1, 2006. The model is just one highlight of the more than 8,000 artifacts in the German Historical Museum's new permanent display on the country's 2,000-year history. The museum will open to the public on June 3, 2006. (AP Photo/ Jan Bauer) Associated Press

In de directiekamers van het Deutsches Historisches Museum (DHM) kraakt de parketvloer behaaglijk en is de stemming opperbest. Het Duitse museum voor nationale geschiedenis in Berlijn werd een jaar geleden geopend en is, zegt de directie, niet meer weg te denken.

In twaalf maanden trokken de exposities in het voormalige arsenaal aan Unter den Linden 900 duizend bezoekers en werden er 2.700 groepen rondgeleid. Het museum, zegt de voorlichter, maakt inmiddels deel uit van het vaste Berlijn-programma voor buitenlandse en Duitse toeristen: Potsdammer Platz, Rijksdag, DHM. „Geschiedenis maakt grote opgang”, zegt directieassistent Hans-Jörg Czech. „Al onze verwachtingen zijn overtroffen.”

Vroeger hadden historische musea in Duitsland een slechte reputatie. Ze stonden, zeker onder jongeren, te boek als stoffig en saai. De helft van de DHM-bezoekers is jonger dan 18 en een groot deel komt op eigen initiatief, niet in schoolverband.

De nieuwe populariteit van geschiedenis heeft gedeeltelijk een specifiek Duitse achtergrond, zegt Czech. De verschrikkingen van het Derde Rijk waren voor Duitsers decennialang een argument niet al te lang terug te willen blikken. De geschiedenis van voor 1933 ging in het bewustzijn van veel Duitsers daarom schuil achter de nazicatastrofe. Zestig jaar na de oorlog blikt een onbelaste generatie onbevangener terug. Ook globalisering speelt volgens Czech een rol. „Nu landsgrenzen minder belangrijk lijken te worden, vragen mensen zich af: wat zijn mijn wortels?”

De Berlijnse directie geeft graag tips voor een succesvol historisch museum. „Locatie is alles”, zegt Dieter Vorsteher, plaatsvervangend directeur. Het DHM ligt in hoofdstad en toeristenmagneet Berlijn aan een boulevard, centraal in de stad en in de nabijheid van een keur aan andere musea. De Duitsers willen zich niet mengen in de Nederlandse strijd om de vestigingsplaats van het nieuwe nationale geschiedenismuseum, maar zijn verbaasd dat niet sowieso wordt gekozen voor Amsterdam.

Het DHM is een traditioneel museum. De bezoeker wordt langs een chronologische expositie gevoerd die laat zien hoe Duitsland zich als onderdeel van Europa heeft ontwikkeld. Hoge informatiezuilen markeren de hoofdlijn in de historische vertelling. De bezoeker kan desgewenst zijpaden inslaan en een onderwerp of een periode diepgaander bestuderen. De magie van het DHM schuilt in de achtduizend originele historische voorwerpen die Vorsteher en zijn staf gedurende een kwart eeuw hebben verzameld: een steek van Napoleon, de beroemde globe uit Hitler’s Reichskanzlei, een kunststofauto uit de DDR, wapens, gebruiksvoorwerpen, documenten, schilderijen. „Bezoekers zijn gefascineerd door authentieke voorwerpen”, zegt Czech. „We noemen ze profane relikwieën.”

Een museum moet tegenwoordig echt iets te bieden hebben, zegt Vorsteher. „Je kunt niet meer volstaan met afbeeldingen op bordkarton.” Moderne technieken, zoals multimediapresentaties, kunnen hooguit een ondersteunende functie vervullen.

De Duitse geschiedenis wordt in de zuurstokroze baroktempel wel chronologisch gepresenteerd, maar niet als een lineair proces dat onvermijdelijk leidde tot de Duitse eenwording in 1990. De Duitse geschiedenis is in het DHM een wedstrijd tussen verschillende politieke ideeën, tussen historische processen. Duitsland is als natie pas laat ontstaan, waardoor de bezoeker bijvoorbeeld tot ver in de negentiende eeuw worstelt met de vraag: waar liggen de grenzen van Duitsland eigenlijk? Die complexiteit is geen bezwaar. Czech: „We waren bang dat we te veel zouden eisen van onze bezoekers, maar het is opvallend over hoeveel basiskennis men al beschikt.”

De ontstaansgeschiedenis van het museum is lang en verweven met het emotionele politieke debat in het Duitsland van de jaren tachtig en negentig. De basis voor het museum werd gelegd door voormalig bondskanselier Helmut Kohl (CDU). Het museum gold in linkse kring daarom jaren als verdacht. Linkse politici waren bang dat de conservatieve Kohl het nageslacht zijn visie op de geschiedenis wilde opdringen. Ook vreesden ze dat de verschrikkingen van twaalf jaar nazisme als een kleine aberratie ten onder zouden gaan in een vertelling die 2000 jaar bestrijkt. Toen na een kwart eeuw voorbereiding het DHM haar poorten opende, verstomde de controverse. Het nazisme komt royaal aan bod, de tentoonstellingmakers dringen geen partijdige zienswijze op.

Het integratiedebat speelde in de wordingsgeschiedenis van het museum geen rol van betekenis. Wel probeert de pedagogische afdeling er rekening mee te houden dat veel Duitse bezoekers niet van Duitse komaf zijn. Zo wordt er voor basisschoolscholieren een speciaal lespakket over migratie aangeboden. Berlijnse onderwijzers boekten het lespakket zestien keer. De cursus over de Middeleeuwen (ridders!) werd 57 keer geboekt.

Deutsches Hist. Museum, Unter den Linden 2, Berlijn. 00493020304444; www.dhm.de