Irvings ‘Rip Van Winkle’

In ‘Iedereen praat over...’ worden boeken met nieuwswaarde besproken. The Legend of Sleepy Hollow - Washington Irving
In ‘Iedereen praat over...’ worden boeken met nieuwswaarde besproken. The Legend of Sleepy Hollow - Washington Irving

Goed, de coma duurde vier jaar, en geen negentien zoals de kranten aanvankelijk berichtten. De overige vijftien jaar was ‘slechts’ sprake van een verlamming die contact met de buitenwereld onmogelijk maakte. Maar dat neemt niet weg dat Jan Grzebski (65) bijna twintig jaar incommunicado was. De Poolse spoorwegarbeider kreeg in 1988 een verwoestend ongeluk en ontwaakte vorige week in een land dat in niets meer leek op het communistische sterfhuis dat hij zo goed kende. Het is moeilijk te zeggen waar hij verheugder over was: het vlees en de benzine in de inmiddels kapitalistische samenleving, of de elf kleinkinderen die zijn vier kinderen hem inmiddels hadden geschonken.

Grzebski’s verhaal werd meteen vergeleken met de succesrijke film Good Bye Lenin! (2003), waarin een socialistisch gestaalde Oost-Duitse na een coma niet weet dat de Muur gevallen is en door haar liefdevolle zoon in die waan wordt gelaten. Maar er is een oudere parallel: het archetypische Amerikaanse verhaal van Rip Van Winkle, zoals dat in 1819 werd opgeschreven door Washington Irving en in later tijden beroemd gemaakt door Disney en andere kopstukken van de populaire cultuur.

De hoofdpersoon van dit middellange verhaal, oorspronkelijk verschenen in The Sketch-Book en tegenwoordig vaak samengebracht met de even beroemde Legend of Sleepy Hollow, is een 18de-eeuwse Hollandse emigrant in de Hudsonvallei die nogal te lijden heeft van zijn bazige vrouw. Op een van zijn escapistische omzwervingen door de Catskill Mountains helpt hij een vreemd mannetje in oud-Hollandse kledij met het dragen van een ton naar een kegelfeestje. Na een paar kroezen uit de ton valt hij in slaap, om met een flinke kater te ontwaken: zijn hond is weg, zijn jachtgeweer verroest, zijn dorpje uitgebreid, zijn huis vervallen, geen mens wil hem meer kennen, en als hij per ongeluk zijn trouw betuigt aan de Engelse koning, wordt hij gezien als een landverrader.

Rip blijkt twintig jaar geslapen te hebben, en heeft onder meer de hele Amerikaanse Revolutie gemist. De tirannie van George III is voorbij, maar eigenlijk voelt hij zich meer bevrijd door het nieuws dat zijn vrouw al jaren geleden is gestorven. Als hij is bekomen van de verbazing, trekt hij in bij zijn inmiddels getrouwde dochter en kleinkinderen. De rest van zijn leven brengt hij door in de dorpsherberg, drinkend en zijn ongelooflijke verhaal vertellend – een mooie lotsbestemming voor ‘a man who would rather starve for a penny than work for a pound.’

Bij Washington Irving heeft het verhaal een happy ending; hij vermeldt zelfs dat alle ‘henpecked husbands’ dromen van een slok uit de magische kroes van Rip Van Winkle. Rips nieuwe leven maakt veel goed van de 20 jaar die hij verslapen heeft. Laten we hopen dat het lot de arme Jan Grzebski ook zo gunstig gezind is.

Pieter Steinz

In ‘Iedereen praat over...’ worden boeken met nieuwswaarde besproken.