Wagner ontstijgt Wagner

Johan Leysen (links, Wagner) en Matthew Best Foto C. en M. Baus Johan Leysen (Wagner), Matthew Best (Vairochana)
Johan Leysen (links, Wagner) en Matthew Best Foto C. en M. Baus Johan Leysen (Wagner), Matthew Best (Vairochana) Baus, Clärchen und Matthias

Voorstelling: Wagner Dream van Jonathan Harvey (muziek) en Jean-Claude Carrière (tekst) door de Nederlandse Opera, Ictus Ensemble e.a. o.l.v. Martyn Brabbins. Gezien: 6/6 Westergasfabriek Amsterdam. Herh.: t/m 13/6. Res.: 020- 6255455.

De nieuwe opera Wagner Dream speelt op de sterfdag van Richard Wagner, 13 februari 1883, Venetië. Wagner beseft dat hij één opera niet heeft geschreven: Die Sieger, waarvoor hij in 1856 een schets had gemaakt. De opera zou gaan over een onmogelijke boeddhistische liefde tussen het meisje Prakriti en de monnik Ananda. Terwijl men denkt dat hij ijlt, scheppen Wagner en zijn personages alsnog in gedachten zijn droomopera. In Pierre Audi heeft Wagner een ideale regisseur, het publiek kijkt mee.

Wagner Dream van librettist Jean-Claude Carrière en componist Jonathan Harvey is een opera op de grens van twee culturen, op de grens van leven en dood, van realiteit en verbeelding, van fysieke en gesublimeerde liefde, van spreken en zingen, van instrumentale en elektronische muziek.

Aanvankelijk worden al die lagen scherp onderscheiden. Wagner en zijn vrouw Cosima zijn in het zwart gekostumeerd en hebben spreekrollen. De boeddhistische personages zijn kleurig gekleed en zingen. Het ‘westerse’ en ‘tijdelijke’ wordt verklankt door postmoderne expressieve muziek, het ‘oosterse’ en het ‘eeuwige’ door ‘ruimtelijke’ elektronische muziek. Als Wagner sterft, vloeit alles in elkaar over en leeft Wagner voort in de eeuwigheid.

Het streng conceptuele wordt ingevuld met veel drama tussen Richard en Cosima, en veel emotie tussen Prakriti en Ananda, die een kuise liefdesnacht beleven. Dat herinnert aan Tristan und Isolde. Her en der hoort men in de muziek van Jonathan Harvey – Wagnerliefhebber én boeddhist – verwijzingen naar Wagners muziek.

Verder ontbreekt het anekdotische vrijwel in libretto, muziek en enscenering. Daardoor komt de voorstelling zelfs bijna los van Wagner en krijgt een universele betekenis als kunst over kunst en over levenskunst.

Harvey’s muziek heeft in de heftige scènes met conflicten en doodsstrijd ‘too many notes’. Maar daar steken de spaarzaam geïnstrumenteerde scènes des te indringender tegen af.

Het toneelbeeld is een microversie van Audi’s enscenering van Der Ring des Nibelungen: een voorstelling om het orkest heen. Prachtige spreekrollen zijn er van de acteurs Johan Leysen als een gekwelde Wagner en Catherine ten Bruggecate als de toekomstige kunstenaarweduwe Cosima. En er wordt uitstekend gezongen, vooral door Claire Booth (Prakriti) en Dale Duesing (Boeddha).

Lees ook het artikel over Wagner Dream van Jochem Valkenburg op www.nrc/kunst