Serialisme leeft bij De Leeuw

Concert: Asko Ensemble en Schönberg Ensemble o.l.v. Reinbert de Leeuw, met Barbara Hannigan, sopraan. Boulez : Pli Selon Pli. Gehoord: 5/6 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 13/6 20.00 uur Vpro.

Ver weg leken gisteren de discussies van halverwege de vorige eeuw, voor en tegen het serialisme. Leverde deze nieuwe compositiemethode droge muziek met getallenreeksen in plaats van melodieën op, of was het de enige weg naar een echt nieuwe muziek?

Eén compositie was destijds voor velen boven alle twijfel verheven: Pli selon pli van Pierre Boulez. Zelfs sceptici vonden het een meesterwerk. In het Algemeen Handelsblad schreef op 17 juni 1960 componist en recensent Rudolf Escher, die tot dan toe niets van het serialisme moest weten, dat de première van het werk een evenement van ‘muziekhistorische betekenis’ was. Boulez had het serialisme van alle dogmatiek bevrijd en liet de melodie weer toe.

De uitvoering van Pli selon pli, gisteren in Amsterdam was opnieuw een muziekhistorisch evenement, alleen al omdat een ‘modern’ stuk van deze omvang (zowel qua bezetting als monumentaliteit) niet vaak wordt uitgevoerd. Dirigent Reinbert de Leeuw leidde het orkest, samengesteld uit Asko en Schonberg Ensemble, met kenmerkend drukke, veerkrachtige gebaren door de partituur. Zijn stijl is ver verwijderd van de sobere, vloeiende wijze waarop Boulez zélf dirigeert – zoals te zien in andere Holland Festival-optredens.

Afwezig waren dan ook de hypersubtiliteit en soms overdreven esthetische klank die Boulez daarmee bereikt – bijvoorbeeld te horen in de cd-opname die hij in 2002 nog maakte van Pli selon pli. Bij De Leeuw is het geheel even transparant, maar binnen dat klankbeeld leiden de individuele elementen – waarvan er in Pli selon pli veel zijn – meer hun eigen bestaan. Zeker in de geluidsorgie van het slotdeel Tombeau kom je dan soms oren tekort, maar over het algemeen geeft het de muziek juist karakter – zij het misschien wat meer Hollands eigengereid dan Frans sensueel.

Sopraan Barbara Hannigan, die tijdens het Holland Festival van 2005 al grote indruk maakte in Boulez’ Le visage nuptial, deed dat nu opnieuw, met een wendbaar en beheerst geluid. Soms leek ze, tegen het schuchtere aan, de broze beelden uit de tekst van de Franse dichter Mallarmé tot in haar klank te willen uitdrukken.

Het serialisme als compositiemethode is iets uit het verleden. Maar Pli selon pli, zo bleek gisteren, is zijn oorsprong ver ontstegen.