Een olijftak of een rookgordijn

De Colombiaanse president Uribe heeft de rebellen van de FARC altijd hard aangepakt.

Nu gezegd wordt dat hij banden met doodseskaders heeft, wil hij een compromis.

FARC-rebellen worden per bus vervoerd van een gevangenis in Bogotá naar tijdelijk detentiecentrum als onderdeel van de ruil. Foto AP Hands are seen from a bus transferring jailed rebels of the Revolutionary Armed Forces of Colombia, FARC, from the Modelo jail in Bogota, Friday, June 1, 2007. The Colombian government began transferring imprisoned leftist rebels to a temporary holding center under a plan which could see hundreds of guerrillas freed in President Alvaro Uribe's latest bid to kick start talks to free around 60 rebel-held hostages, including three kidnapped U.S. defense contractors and former presidential candidate, Ingrid Betancourt.(AP Photo/William Fernando Martinez)
FARC-rebellen worden per bus vervoerd van een gevangenis in Bogotá naar tijdelijk detentiecentrum als onderdeel van de ruil. Foto AP Hands are seen from a bus transferring jailed rebels of the Revolutionary Armed Forces of Colombia, FARC, from the Modelo jail in Bogota, Friday, June 1, 2007. The Colombian government began transferring imprisoned leftist rebels to a temporary holding center under a plan which could see hundreds of guerrillas freed in President Alvaro Uribe's latest bid to kick start talks to free around 60 rebel-held hostages, including three kidnapped U.S. defense contractors and former presidential candidate, Ingrid Betancourt.(AP Photo/William Fernando Martinez) Associated Press

Geketend, met een slot om de nek, en levend op een dieet van rijst met bonen. Vechtend tegen de verveling en de muggen. Dat is al jarenlang het lot van de 56 gijzelaars die de rebellen van de van oorsprong marxistische guerrillabeweging FARC gevangenhouden in het oerwoud in het zuiden van Colombia.

Een grote gevangenenruil moet aan deze situatie een einde maken. In een rechtstreekse televisietoespraak zei president Álvaro Uribe maandag dat de komende dagen als begin van een vredesproces tussen regering en de FARC zo’n 180 guerrillastrijders worden vrijgelaten.

Als eerste stap en verzoeningsgebaar heeft de Colombiaanse regering maandag Rodrigo Granda vrijgelaten. De man die met een grote rugzak aan het eind van de middag de gevangenis verliet en nu schuilt bij de katholieke kerk, geldt als de minister van Buitenlandse Zaken van de FARC. De hoop is dat Granda, die vastzat sinds hij in december 2004 in Venezuela werd opgepakt, zijn voormalige strijdmakkers tot een menselijk gebaar weet te bewegen.

Via de vrijlatingen wil Uribe bereiken dat aan de jarenlange nachtmerrie van de gijzelaars eindelijk een einde komt. Het meest prominente slachtoffer van de FARC is de 45-jarige Ingrid Betancourt. Zij werd ruim vijf jaar geleden ontvoerd terwijl ze campagne voerde om president te worden. Andere gijzelaars zijn de campagneleidster van Betancourt, Clara Rojas, en haar in gevangenschap geboren driejarige zoontje Emanuel. Ook zitten de Amerikanen Marc Gonsalves, Thomas Howes en Keith Stansell vast sinds in 2003 hun vliegtuigje neerstortte in de Colombiaanse jungle.

Het erbarmelijke lot van de gijzelaars kwam vorige maand nadrukkelijk onder de aandacht toen na bijna negen jaar gevangenschap de Colombiaanse politieman John Pinchao uit zijn junglecel van de FARC wist te ontsnappen. Pinchao beschreef de wrede wijze waarop Betancourt en de anderen worden vastgehouden in de dunbevolkte provincie Vaupés.

Uribe wilde aanvankelijk meteen het leger erop af sturen om de gijzelaars te bevrijden. Maar gisteravond vertelde hij in zijn toespraak tot het Colombiaanse volk dat hij er op aandrang van zijn Franse collega Nicolas Sarkozy voor heeft gekozen via het ruilen van gevangenen een doorbraak te bereiken. Het loslaten van Granda is een Frans idee. De Fransen zijn betrokken omdat Betancourt ook de Franse nationaliteit heeft.

Ter voorbereiding van de ruil zijn de afgelopen dagen bijna 200 gedetineerde FARC-leden bijeengebracht in een gevangenis in Chinquinquirá. Uribe zei maandag dat de meesten van hen weldra worden vrijgelaten.

De eerste reactie van de FARC op de nieuwe politiek van de Colombiaanse regering is weinig hoopvol. De rebellen gaven dit weekeinde een verklaring uit waarin ze spreken van een klucht. Het ruilen van gevangenen zou pas na onderhandelingen kunnen gebeuren. En om dit gesprek op gang te brengen wil de FARC dat de Colombiaanse overheid zich terugtrekt uit twee gemeentes in het zuidwesten van het land.

De FARC zegt de ‘FARC-leden’ die Colombia wil vrijlaten vooral te beschouwen als deserteurs en onschuldige burgers die ten onrechte voor rebellen worden aangezien. De groep vindt ook dat er pas kan worden geruild als ook twee aan de VS uitgeleverde rebellen worden vrijgelaten.

Volgens de rebellen is Uribe slechts bezig „een rookgordijn” op te werpen om de aandacht af te leiden van het zogeheten schandaal van de parapolitici. De afgelopen maanden zijn vooraanstaande politieagenten, het hoofd van de geheime dienst en dertien congresleden gearresteerd op verdenking van banden met rechtse paramilitairen. Het gaat om vooraanstaande steunpilaren van Uribe.

Sinds 2004 zijn onder Uribe ruim 30.000 paramilitairen ontwapend. In ruil voor een schuldbekentenis en het afstaan van wederrechtelijk verkregen vermogen krijgen ze een milde straf. De paramilitaire groepen zijn in de jaren tachtig gevormde privélegertjes van grote landeigenaren die streden tegen de FARC.

Door aanhoudende beschuldigingen over banden tussen rechtse doodseskaders en de regering zijn vooral de Democraten in de VS gaan twijfelen over de financiële steun aan Uribe. Colombia is de voornaamste bondgenoot van de VS in Latijns-Amerika. Jaarlijks krijgt het zo’n 700 miljoen dollar militaire hulp in de strijd tegen drugs.

Uribe bestrijdt dat hij gemene zaken doet met de paramilitairen. Hij wijst erop dat Colombia onder zijn bewind veel veiliger is geworden. Vóór zijn aantreden in 2002 werden jaarlijks 68 mensen per 100.000 vermoord. Vorig jaar was dat cijfer gezakt naar 38. „Bogotá is een van de veiligste steden van de wereld.”

Maar nu Uribe door Washington wordt verweten het niet zo nauw te nemen met de mensenrechten is een nieuw succes nodig. Het verklaart waarom Uribe na jarenlang alleen een keiharde aanpak van de FARC te hebben verdedigd nu plotseling een humanitaire doorbraak zoekt in het al veertig jaar durende conflict.

Lees meer over de FARC op www.farcep.org