Klimaat zorgt voor trendbreuk in VS

Conservatieve christenen, melige jongeren, gouverneurs, lokale activisten: in Amerika is de bezorgdheid over het broeikaseffect groter dan uit de opstelling van hun president George W. Bush blijkt.

Smog in Los Angelos. Het milieubewustzijn begon te kantelen toen gouverneur Schwarzenegger van Californië de noodzaak van overheidsingrijpen onderkende. (Foto AFP) (FILES) This general view taken 20 September, 2006 shows the air pollution over downtown Los Angeles. The world's leading climate change experts gathered in Bangkok 30 April, 2007 to thrash out a masterplan on limiting the worst impacts of global warming, but amid deep divisions over how to go about it. A report was expected to be released 04 May, 2007 will lay out ways to reduce greenhouse gas emissions and prevent a climate catastrophe without seriously impacting on the global economy. AFP PHOTO / FILES / GABRIEL BOUYS
Smog in Los Angelos. Het milieubewustzijn begon te kantelen toen gouverneur Schwarzenegger van Californië de noodzaak van overheidsingrijpen onderkende. (Foto AFP) (FILES) This general view taken 20 September, 2006 shows the air pollution over downtown Los Angeles. The world's leading climate change experts gathered in Bangkok 30 April, 2007 to thrash out a masterplan on limiting the worst impacts of global warming, but amid deep divisions over how to go about it. A report was expected to be released 04 May, 2007 will lay out ways to reduce greenhouse gas emissions and prevent a climate catastrophe without seriously impacting on the global economy. AFP PHOTO / FILES / GABRIEL BOUYS AFP

Tom-Jan Meeus

Predikant Joel C. Hunter stond op het punt een bekende Amerikaan te worden. Maar er kwam iets tussen: het broeikaseffect.

De Christian Coalition koos Hunter vorig jaar zomer tot zijn nieuwe president. Het geesteskind van de conservatieve dominees Jerry Falwell en Pat Robertson was toe aan modernisering. En Hunter, pastoor van de Northland megakerk in Longwood, Florida, zou het gezicht van de organisatie worden, een van de belangrijkste conservatieve symbolen van de VS.

Hunter had één voorwaarde. Hij wilde dat evangelicals zich voortaan ook bekommeren om armoede, aids en het broeikaseffect. Dat laatste vooral. Bescherming van de aarde is volgens hem bij uitstek een bijbels thema. „Wij hebben niet het recht andere volkeren te benadelen met onze vervuiling”, zegt hij.

En dat zei hij ook toen de Christian Coalition voor het eerst onder zijn leiding vergaderde. Maar traditionele ‘evangelicals’, nauw verwant met de Republikeinen, vonden dat te radicaal – Hunter werd eind vorig jaar alweer weggestuurd. De laatste stuiptrekkingen van een achterhoedegevecht, zegt hij. „Negativisme is in onze kringen een grote kracht. Maar het gáát uiteindelijk om de gezondheid van de aarde.”

Tekenend is volgens hem dat dit inzicht nu ook tot zijn geloofsgenoten begint door te dringen. Spectaculaire veranderingen liggen in het verschiet. Hij zit tegenwoordig in het bestuur van de Nationale Vereniging van Evangelicals, waaraan 30 miljoen conservatieve geestverwanten zijn verbonden, en die dezelfde spanningen kent tussen ontkenners en activisten. Maar Hunters benadering is aan de winnende hand: voorjaar 2006 weigerde de vereniging nog een verklaring over het broeikaseffect uit te geven, begin dit jaar werd het alsnog „de urgentie” van het probleem onderkend.

De verwachting is volgens Hunter reëel dat een groot deel van de 30 miljoen ‘evangelicals’ in de toekomst zijn activisme uitbreidt tot de strijd tegen het broeikaseffect. Waterige teksten zoals donderdag nog van president George W. Bush – een oproep tot internationale afspraken zonder concrete doelstellingen – zullen dan niet meer genoeg zijn, zegt Hunter. „Amerika mag zich niet afhankelijk maken van internationale overeenstemming. Wij moeten de wereld leiden, in plaats van te wachten op andere landen. Wij moeten een vóórbeeld zijn voor de wereld.”

De bekering van Hunter is maar één van de voorbeelden die aangeven dat zich in Amerika inzake het milieu een trendbreuk heeft voltrokken. Peiling na peiling toont aan dat het publiek het broeikaseffect onderkent, inziet dat het anders moet gaan leven, extra geld aan milieuvriendelijke producten wil uitgeven, en meent dat de regering te weinig doet om de klimaatverandering aan te pakken.

Het is, kortom, de vraag of Bush nog namens Amerika spreekt. Niettemin zal hij het land vertegenwoordigen als de G8 – zeven rijke industrielanden plus Rusland – volgende week onder Duitse aanvoering probeert afspraken over verminderde uitstoot van broeikasgassen te maken.

Het vooruitzicht is dat Bush zich daar níet op wil vastleggen. In dat geval wordt het interessant waar de verontwaardiging groter zal zijn: binnen of buiten de VS. Ex-vicepresident Al Gore oogstte dinsdag klaterend applaus toen hij in Washington voorspelde dat een akkoord uitblijft. „Kennelijk vindt deze regering de winst van ExxonMobile belangrijker van de redding van de beschaving”, smaalde hij.

Toch is de Democraat Gore – ondanks An Inconvenient Truth – niet het gezicht van de Amerikaanse trendbreuk. Dat is Arnold Schwarzenegger, de Republikeinse gouverneur van Californië. Hij legde zijn staat – de zesde economie ter wereld – vorig jaar uitstootdoelstellingen op die de concurrentie met het Verdrag van Kyoto moeiteloos kunnen doorstaan. Gemor bleef uit.

Ook ontdeed Schwarzenegger het onderwerp van zijn politieke lading. Alle klassieke punten van rechts tegen vermindering van broeikasgassen – argwaan tegen de rol van de overheid, geloof in zelfregulering van het bedrijfsleven, vertrouwen in technische oplossingen – verloren door zijn optreden aan kracht.

„Sinds hij als Republikein de noodzaak van overheidsingrijpen onderkent, zien we een structurele verschuiving in de publieke opinie”, zegt David Roberts van de populaire website Grist, die zich specialiseert in milieuvraagstukken. „De Amerikaanse bevolking is nu zover dat ze gróte dingen wil doen om de wereld te redden.”

Grist zelf is ook een bewijs van het kantelende denken. De site uit Seattle – driekwart miljoen bezoekers per maand – presenteert milieuactivisme niet langer als een hobby van dorknopers en betweters. Grist begint elke dag met een paar goede grappen, gevolgd door het laatste nieuws, zo lichtvoetig mogelijk beschreven.

Grist is de Daily Show van het milieuactivisme, schreef Newsweek onlangs. Jongeren zijn zeer begaan met het milieu, maar hebben geen zin meer lid te worden van een milieuvereniging. „Te saai, te officieel”, zegt Roberts. „Ze voelen zich bij ons thuis, want wij leggen geen claim op ze.”

Intussen is heel Amerika vergeven van lokale initiatieven om de aarde te redden. Zo heeft Arlington in Virginia, een slaapstad bij Washington, tot achter de komma vastgelegd hoe de lokale uitstoot van broeikasgassen de komende jaren moet afnemen. Aan alles is gedacht. De stad gebruikt alleen nog milieuvriendelijke trucks en bussen. De verkeerslichten werken op spaarlampen. Op 2.500 locaties moeten bomen worden bij geplant. Er is ruim 50 kilometer fietspad aangelegd.

En Elenor Hodges van de milieugroep ACE heeft de strijd tegen de opwarmende aarde volledig geïndividualiseerd. Ze zette de Green Living Challenge op, een puntensysteem waarmee ieder stadsbewoner het broeikaseffect kan tegengaan.

Amerikanen hebben competitie nodig, legt Hodges uit. Zo probeert ze de 90.000 gezinnen van de progressieve stad zover te krijgen, dat ze geen wegwerpbekers meer gebruiken (5 punten), stroom uit windenergie kopen (10 punten) of één dag per week geen auto rijden (15 punten). Zestien categorieën heeft ze samengesteld. Wie 100 punten haalt krijgt een certificaat.

Daar kun je verder niets mee. Maar door het competitieve element zal het toch aanslaan, verwacht Hodges. „Als mensen het tegen elkaar opnemen, laten ze hun auto sneller staan.” Amerikanen ook? „Ook Amerikanen. Opwindend te zien hoe snel de bewustwording aan het groeien is.”