Belgische bankiers drinken geen karnemelk

Fortis en ABN Amro. Twee banken, twee culturen. Als het aan de eerste ligt gaan ze, in Nederland, samen verder. Kenners van beide banken zien problemen bij de integratie. Is dat terecht?

Daar komen de Belgen.

Moeten de werknemers van ABN Amro Nederland vrezen voor een overname door Fortis? De culturen van de twee verschillen dermate, dat die volgens sommige kenners van de financiële wereld wel moeten botsen. ABN Amro-bankiers heten arrogant te zijn, op alle niveaus. Fortis is hiërarchisch ingesteld, bijna feodaal – de verschillende werkmaatschappijen zijn in naam zelfstandig, maar ‘Brussel’ is de baas. Belangrijke besluiten, over kredieten, over benoemingen worden op het hoofdkantoor aan de Koningsstraat genomen.

Het consortium van Fortis, Royal Bank of Scotland en het Spaanse Santander zetten dinsdag hun interesse voor de Nederlandse bank door, met de aankondiging van hun bod van ruim 71 miljard euro, 12 procent hoger dan het eerdere ‘vriendelijke’ bod van het Britse Barclays. Als het gelegenheidstrio de strijd wint wordt ABN Amro opgedeeld in drie stukken. De restjes worden verkocht. Wat er met het hoofdkantoor in Amsterdams gebeurt is nog niet duidelijk. Fortis lijft de Nederlandse consumentenbank van ABN Amro in, de divisie Vermogensbeheer en de Private Bank, voor rijke particulieren.

Kenners van het bedrijf hebben gemengde ideeën over hoe de integratie tussen Fortis en ABN Amro zal verlopen. „Het wordt een drama”, zegt een ex-bankier van MeesPierson, de zakenbank annex vermogensbeheerder die in 1997 door Fortis (van ABN Amro) werd ingelijft.

Voormalig bestuursvoorzitter Hans Bartelds van Fortis erkent dat er „natuurlijk” cultuurverschillen tussen Belgen en Nederlanders bestaan. Maar hij voorziet geen problemen. Eerdere fusies en overnames hebben bewezen dat Fortis in staat is bruggen te bouwen. „Fortis is een paraplu. Het is haar kracht om al die verschillende bedrijven tot een homogeen geheel te maken.”

De oud-MeesPiersonbankier voorziet bij het ineenschuiven van beide banken het volgende scenario: „ABN Amro zal eerst een voorname rol spelen in de integratie. Dat moet wel, omdat die bank veel groter is in Nederland. Het is in wezen natuurlijk een reverse take over. Na een jaar of drie zal Brussel de controle langzaamaan overnemen en de ambitie van de ABN Amro-bankiers temperen. Die zullen stuklopen op de onwil en besluitvorming van de Belgen. Fortis is extreem politiek”, aldus de bankier die een dergelijk proces bij MeesPierson meemaakte. „Uiteindelijk kan je geen echt carrièrepad uitstippelen omdat er niet op kwaliteit maar op nationaliteit wordt geselecteerd. Er worden altijd Belgen benoemd.”

Van de negen leden van het dagelijks bestuur van Fortis zijn er inmiddels zeven Belg, een verhouding die vroeger meer in balans was.

Jan van Rutte, bestuursvoorzitter van Fortis Bank Nederland, erkent dat veel managers vanaf 1999 zijn bedrijf hebben verlaten. „Er bestond enige bezorgdheid over lokale belangen het verlies van de oude identiteit. Maar de laatste jaren speelt de discussie Nederland-België nauwelijks meer.”

Henjo Hielkema, voormalig bestuurslid van Fortis, gelooft dat nationaliteit bij sommige conflicten tussen managers best eens een rol heeft gespeeld, maar dat was nooit de hoofdmoot. „Meestal speelden persoonlijke of beleidsmatige zaken een veel grotere rol. Het landenargument werd er mij vaak iets te makkelijk bij gesleept.”

De in 2000 teruggetreden Hielkema zegt wel dat er een verschil van aanpak is. „De Belgen kijken op een ander klokje op het dashboard dan de Nederlanders.”

Dan kijken de Nederlanders waarschijnlijk naar de snelheidsmeter, valt op te maken uit de woorden van Bartelds. „De cultuur van Fortis is meer van overleggen in plaats van opleggen. Het gaat meer om het lange termijnplan te bereiken, stapsgewijs en desnoods met een bocht. Dat soort bestuur komt meer voor in België. Nederlanders zijn meer van het plan maken en snel realiseren.”

Dat aspect herkent de oud-MeesPiersonbankier anders. „Er wordt in Brussel veel vergaderd, ook met de Nederlanders, maar de beslissingen zijn vaak allang genomen. Dat merk je als er nadien totaal anders wordt gehandeld dan afgesproken.”

ABN Amro en Fortis stonden tien jaar geleden al eens tegenover elkaar in een overnamestrijd. Toen probeerden beide banken de Belgische Generale Bank in te lijven. Het felle gevecht strijd werd uiteindelijk gewonnen door Fortis, dat toen nog Fortis Amev heette. De twee kemphanen van toen zijn er nog altijd: bij Fortis voorzitter Maurice Lippens – een van de machtigste zakenmannen van België. Bij ABN Amro Rijkman Groenink, nu bestuursvoorzitter, toen het lid van de raad van bestuurs dat Generale Bank moest binnenhalen. „Lippens heeft hierover nog wel een appeltje te schillen met Groenink”, zegt een bankier die zowel bij Fortis als bij ABN Amro heeft gewerkt. „Door de move van Groenink heeft Fortis een miljard meer moeten betalen.”

Fortis-topman Jean-Paul Votron en Groenink hebben ook een historie. Votron werkte eind jaren negentig bij ABN Amro en was op weg naar een plek in de raad van bestuur. Nadat Groenink in mei 2000 als bestuursvoorzitter was aangetreden, kreeg Votron die positie niet. De Belg keerde terug bij de Amerikaanse Citibank, om na vier jaar de hoogste uitvoerende baas bij Fortis te worden.

Ook tussen financieel bestuurder Huibert Boumeester van ABN Amro en Lex Kloosterman zou oud zeer zitten. De laatste is een van de twee Nederlandse bestuursleden bij Fortis, maar was tot oktober 2006 in dienst van ABN Amro. Beiden waren op weg naar de raad van bestuur. Boumeester werd het, Kloosterman niet.

Kloosterman weerspreek: „Ik ben op een vriendelijke manier vertrokken bij ABN Amro en kan het goed vinden met het huidige management. Ook met Huib Boumeester.”

Fortis probeert sinds de aankondiging van he bod de gemoederen te sussen. Er zullen binnen de gehele bank minder banen verdwijnen dan bij het bod van het Barclays en vermoedelijk geen gedwongen ontslagen vallen. Bovendien zal de naam ABN Amro blijven bestaan in Nederland. ABN Amro is veel groter dan de Fortis bank in Nederland en heeft een waardevolle merknaam. „We zouden wel gek zijn als we dat merk zouden opheffen”, zei Votron.

Of Votron woord houdt, valt nog te bezien. De Belg is altijd voorstander geweest van één merknaam binnen het concern. Een houding die hij heeft opgedaan bij Citigroup, de bank waar hij het grootste deel van zijn carrière werkte.

Op de website van Fortis is een onderdeel gewijd aan de naam, ‘een sterk merk’. De diverse onderdelen van het bedrijf, onder meer verzekeraar ASR, Amev en de Turkse Disbank, in 2005 gekocht, opereren nu allemaal onder het logo van Fortis en dragen de naam van het concern uit Brussel. Na een hevige kritiek van klanten en werknemers op het voornemen in 2005 om de naam MeesPierson op te heffen, krabbelde Votron terug en bedachte een typisch Hollandse polderoplossing: de zakenbank ging op in Fortis, de private bank werd Fortis MeesPierson.

Bestuurslid Kloosterman vindt het namenprobleem rond MeesPierson niet indicatief. Critici moeten van hem kijken naar wat gepresteerd is. „MeesPierson is onder de vleugels van Fortis in tien jaar tijd verviervoudigd in winst. Dat onderdeel maakt veertig procent uit van de winstgevendheid van de gehele groep.” Ook het ABN Amro-scenario is op groei geschreven, zegt Kloosterman. „Dat is veel belangrijker dan te constateren dat de Belgen niet van karnemelk houden.”

Op microniveau maken de bankmedewerkers zich niet al te druk. Anton Tjapkes is directeur van het ABN Amro-filiaal in het Groningse dorpje Bedum. Directe buurman van zijn kantoor aan de Molenweg is Fortis. „De emoties over de op hande zijnde overname speelt hier niet zo als in de rest van het land. Wij Groningers maken ons nooit zorgen over iets wat er nog niet is. Onze buren kennen we enigszins, we zien elkaar op straat als we een sigaretje roken. Maar ik ben niet persoonlijk bevriend met mijn directe collega. Ik zou niet eens weten hoe hij heet.”

Dit is het eerste deel in een drieluik over het bankenconsortium dat ABN Amro wil overnemen.