Turkse hel borrelt op

nrc.next doet dagelijks verslag van de eindexamens.

Turks (vmbo-tl) door de ogen van Ahmet Olgun, die in Turkije nooit hoger dan een 6 scoorde voor Turks.

Premier Erdogan van Turkije. Op de poster schrijven schoolkinderen ‘lange leve de republiek’. Foto AP With Turkey's founding father Kemal Ataturk guiding school children to write "Long live republic" in a poster in the background, Prime Minister Recep Tayyip Erdogan addresses a meeting in Ankara, Monday, April 9, 2007. Erdogan warned Iraqi Kurds against interfering in Turkey's Kurdish-majority southeast, saying "the price for them will be very high." Erdogan was reacting to comments by Iraqi Kurdish leader Massoud Barzani who said Iraqi Kurds would retaliate to any Turkish interference in northern Iraq by stirring up trouble in Turkey's southeast. (AP Photo)
Premier Erdogan van Turkije. Op de poster schrijven schoolkinderen ‘lange leve de republiek’. Foto AP With Turkey's founding father Kemal Ataturk guiding school children to write "Long live republic" in a poster in the background, Prime Minister Recep Tayyip Erdogan addresses a meeting in Ankara, Monday, April 9, 2007. Erdogan warned Iraqi Kurds against interfering in Turkey's Kurdish-majority southeast, saying "the price for them will be very high." Erdogan was reacting to comments by Iraqi Kurdish leader Massoud Barzani who said Iraqi Kurds would retaliate to any Turkish interference in northern Iraq by stirring up trouble in Turkey's southeast. (AP Photo) Associated Press

Geen groter hekel gehad aan iemand anders dan aan mijn leraar Turks op de middelbare school, in een stadje middel of nowhere in centraal-Turkije. Een autoritaire psychopaat. Hij noemde ons niet bij onze voornamen, wel bij onze schoolnummers. Ik was 473.

Ik sidderde elke keer van angst als ik mijn nummer hoorde. Vaak wist je wat er ging komen. Een liniaal in je palm, een sleutel in je hoofd, vuist in je gezicht. De bel aan het einde van de les was vaak het enige moment van opluchting en plezier. Als ik de les had overleefd zonder te zijn bewerkt, prees ik me de gelukkigste mens. En anders verloste de bel ons – tijdelijk – uit ons lijden. Ik kan me niet herinneren dat ik een dag niet werd geslagen.

De leraar Turks overtrof al zijn collega’s. Schuimbekkend riep hij dat hij ons zou verhangen als we zo slecht bleven presteren, of in tweeën zagen met een botte zaag nog wel. Op de plek waar de meester je slaat, groeit een roos, luidt een Turkse gezegde.

Wetenschappelijk kan ik het causaal verband niet leggen, maar ik verwijt deze Turkse psychopaat dat ik door zijn gestoorde molestpartijen nog steeds niet kan opbrengen om een Turks boek te lezen. De pagina’s voelen als een strop om mijn nek.

Met dit soort opborrelende herinneringen begin ik dus aan het examen Turks. Mijn medelijden voor de vmbo-leerlingen groeit na elke opdracht. Het examen bestaat alleen maar uit saaie tekstverklaringen. Slechts ééntje (over angsten) is een beetje vlot geschreven.

Ook de vraagstelling is soms nog ondeugdelijk, vaag en zelfs onduidelijk. Soms wordt gevraagd naar een aspect dat niet eens in de tekst expliciet wordt behandeld. Zoals bij vraag 7, die volgt na een tekst over de Turkse trostomaten. Hoewel duurder dan normale tomaten, de trostomaten vinden gretig aftrek. En hier komt het: omdat ze ook langer houdbaar zijn, zijn deze trostomaten uiterst geschikt voor de export. Waarom is er in het buitenland belangstelling voor de trostomaten? luidt de vraag. De houdbaarheid. Die is van belang voor (Turkse)exporteurs, en nergens in de tekst staat dat Europese afnemers Turkse trostomaten nemen omdat die langer meegaan.

Neem ook de volgende vraag. In de tekst over overwinnen van angsten, meldt de schrijfster dat ze, nu ze aan muizen denkt niet zozeer angst voelt maar misselijkheid. Waar is zij bang voor? Muizen, zou het juiste antwoord moeten zijn. Dacht ’t niet!

Wie volgt nou Turks op vmbo-niveau? Na lezing van deze saaie, ontoegankelijke krantenartikelen, wordt wel duidelijk dat de opdrachten en vragen zijn afgestemd op leerlingen die wel meer dan een paar uur per week les krijgen in deze taal. Blijkbaar nemen voornamelijk leerlingen met Turkse achtergrond Turks in hun vakkenpakket. Ook zelfs die zullen veel moeite hebben gehad met de teksten en bijbehorende vragen. Niet voor niets kijken die veel liever naar Turkse satellietzenders in plaats van dat ze Turkse kranten ontleden. Tussendoor de tekst van een populaire song, een belevenis van komische maar wijze Nasreddin Hoca of een gedicht van Orhan Veli had de examenkandidaten enigszins wakker kunnen houden.

Zou die Turkse psychopaat nog leven?