Gevaarlijk lekkere luchtjes

Iedereen heeft schadelijke chemicaliën in zijn bloed, afkomstig uit producten.

Vandaag gaan Europese regels in die de verspreiding van het gif moeten beperken.

Voor het chemische stoffenbeleid van de EU zijn miljoenen proefdieren nodig om de chemicaliën te testen. Foto AFP A protestor from the British Union for the Abolition of Vivisection, (BUAV) dressed in a rabbits costume, lies outside the European Parliament office in London, 17 November 2005. Members of European Parliament will vote today on the Registration, Evaluation and Authorisation of chemicals (REACH), which will involve extensive testing of thousands of chemicals on animals. AFP PHOTO/CARL DE SOUZA
Voor het chemische stoffenbeleid van de EU zijn miljoenen proefdieren nodig om de chemicaliën te testen. Foto AFP A protestor from the British Union for the Abolition of Vivisection, (BUAV) dressed in a rabbits costume, lies outside the European Parliament office in London, 17 November 2005. Members of European Parliament will vote today on the Registration, Evaluation and Authorisation of chemicals (REACH), which will involve extensive testing of thousands of chemicals on animals. AFP PHOTO/CARL DE SOUZA AFP

Alkylfenolen, broomhoudende vlamvertragers, ftalaten en synthetische musken. Het is slechts een greep uit de schadelijke chemicaliën, afkomstig van de chemische industrie, die iedereen op diverse manieren binnen krijgt en in zijn bloed heeft zitten. De precieze effecten van deze stoffen zijn onbekend, maar wetenschappers leggen verbanden met kanker, allergieën en verminderde vruchtbaarheid bij mannen.

Met Reach, dat staat voor Registration, Evaluation, Authorisation and restriction of CHemicals, treedt vandaag EU-wetgeving in werking die de verdere verspreiding van onder andere deze chemicaliën moet beperken. Van het oorspronkelijke voorstel uit 2003 verwachtte de Europese Commissie een besparing voor de gezondheidszorg in de EU van 54 miljard euro in dertig jaar. Daar stonden enkele miljarden aan kosten voor de industrie tegenover. Na behandeling door het Europees Parlement en de lidstaten kwam Reach in december echter gehavend uit de strijd. Uit vrees voor een verminderde concurrentiepositie van de Europese chemiesector werden de plannen afgezwakt.

Wat kan de burger nog verwachten van Reach zoals het vandaag in werking treedt? „Niet zo heel veel”, zegt professor Pieter Sauer, hoofd kindergeneeskunde bij het Universitair Medisch Centrum Groningen. Namens Greenpeace leidde hij in 2004 bloedonderzoek bij bekende en onbekende Nederlanders. Hieruit bleek dat iedere Nederlander schadelijke stoffen in zijn bloed heeft zitten. Stoffen die het lichaam onder andere via de huid binnen dringen, maar die we vooral via voedsel tot ons krijgen. „Bij afvalverbranding, bijvoorbeeld, vervuilen chemicaliën de lucht. Vervolgens slaan ze neer op weilanden waar koeien grazen, waardoor ze in de voedselketen terecht komen”, aldus Sauer.

Hij vindt dat we een aanzienlijk risico lopen doordat we van tienduizenden stoffen de effecten op de volksgezondheid niet kennen. Sauer: „Door Reach wordt een deel hiervan de komende jaren getest. Dat is goed, maar slechts een klein deel van de schadelijke stoffen wordt daadwerkelijk verboden. Reach is daarom nog maar een eerste stapje.”

Zoals veel EU-programma’s verloopt Reach in fases die in dit geval elf jaar in beslag nemen. Bij 30.000 stoffen komt meer informatie beschikbaar over de gevolgen voor de gezondheid. Chemicaliën die in beperkte hoeveelheden worden geproduceerd, vallen buiten de regeling. Na uitgebreide tests worden vanaf 1 juni 2009 vermoedelijk zo’n 1.500 zeer schadelijke stoffen verboden – indien alternatieven beschikbaar zijn.

Waar professor Sauer en de milieubeweging Reach een gemiste kans noemen, spreekt Dick Sijm van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) van „een hele grote stap”. Sijm is vanaf vandaag hoofd van het nieuwe Bureau Reach bij het RIVM. Volgens hem onderschat de milieubeweging de positieve effecten van het programma. Sijm: „Het is van groot belang dat we van veel stoffen meer te weten komen. Dat maakt het mogelijk bedrijven onder druk te zetten chemicaliën van de markt te halen als ze schadelijk blijken te zijn. Bovendien kunnen wij bij het Europese Chemicaliënagentschap een voorstel tot een verbod indienen. Ook als een stof niet al te giftig is, maar wél massaal wordt toegepast en daarmee toch een risico vormt”.

Vanuit het bedrijfsleven was er eerder veel verzet tegen strengere varianten van Reach, waarbij meer stoffen verplicht vervangen moesten worden. Nu Reach in werking treedt, laten bedrijven als Akzo Nobel (chemie) en Unilever (levensmiddelen) weten dat veel van hun producten al vrij zijn van schadelijke stoffen. Een grote impact van Reach zeggen ze daarom niet te verwachten.

Volgens technisch manager Bert Torn van Unilever Nederland is het onmogelijk nu al te zeggen welke van de ongeveer duizend chemische stoffen die Unilever zegt te gebruiken straks uitgebannen moeten worden. Torn: „De veiligheidanalyses moeten nog worden gemaakt, dat proces gaat nu van start. Maar we verwachten door Reach juist de bevestiging te krijgen dat onze producten veilig zijn”. Alleen van enkele conserveringsmiddelen „zou je kunnen verwachten dat een aantal op een gegeven moment niet in orde is”, wil hij nog wel kwijt.

Ook cosmeticabedrijf Rituals Cosmetics verwacht „weinig impact”, aldus directeur inkoop Marcel van Groningen. Hij rekent voor de cosmeticabranche alleen op mogelijke problemen voor de chemische stof DEP. Deze ‘ftalaat’ wordt in bijna alle parfums gebruikt als oplosmiddel om de geur van natuurlijke bestanddelen beter tot zijn recht te laten komen. DEP wordt mogelijk verboden, omdat het via de huid het lichaam binnen dringt en wetenschappers de stof onder andere in verband brengen met aantasting van spermacellen.

Lees het onderzoek Sauer:www.greenpeace.nl/reports/gifsporen-in-bloed-de-feiten