Opnieuw ontspringt Fuentes de dans

Nu de wielerwereld in de ban is van het Telekom-schandaal, lijkt de storm rond Operación Puerto in Spanje geluwd. Eufemanio Fuentes, de omstreden arts, heeft afscheid genomen van de sport en leeft op de Canarische Eilanden.

Koen Greven

Het blijft stil als we op het bellenbord van het appartementencomplex op Calle Alonso Cano 53 op nummer 5D drukken. En ook een paar honderd meter verder is in de rijke Madrileense wijk Chamberí op Calle de Zurbano 92 geen spoor te bekennen van Eufemiano Fuentes Rodríguez. El doctor, die een jaar geleden dagen achtereen voorpaginanieuws was in Spanje, komt niet meer in de buurt van zijn voormalige huurflat en zijn clandestiene laboratorium. Sterker nog: volgens advocaat Julián Pérez Templado houdt zijn 52-jarige cliënt zich helemaal niet meer bezig met medische zaken en heeft hij afscheid genomen van de sportwereld. „De heer Fuentes leidt met zijn familie een teruggetrokken bestaan op de Canarische Eilanden”, zegt de raadsman in een telefonisch gesprek. „Hij wil geen interviews geven en heeft al zijn werkzaamheden neergelegd. Waarom hij dat besloten heeft? Dat lijkt me nogal duidelijk.”

Op 23 mei 2006 werd de rust in het huis en laboratorium van Fuentes wreed verstoord toen de Guardia Civil na vier maanden onderzoek voldoende bewijzen in handen dacht te hebben om onder de naam Operación Puerto verschillende invallen te doen. Naast Fuentes werden die dag ploegleider Manolo Saíz, laboratoriumchef José Luis Merino Batres, José Ignacio Labarta van de ploeg Comunidad Valenciana en oud-renner Alberto León aangehouden. In Fuentes’ laboratorium is bloed afgenomen van wielrenners en andere sporters waarvan het aantal rode bloedlichaampjes kunstmatig werd verhoogd en via een transfusie weer werd ingebracht om zo het vermogen om zuurstof op te nemen te vergroten. Een grootschalig dopingnetwerk lijkt te zijn blootgelegd.

Meer dan honderd zakken met bevroren bloed zouden volgens de Spaanse officier van justitie het bewijs moeten zijn in een strafzaak. Fuentes kwam in de gevangenis wegens het in gevaar brengen van de publieke gezondheid en die van zijn cliënten. Na een paar dagen is hij na een borgsom van 120.000 euro weer vrij. In maart van dit jaar sloot rechter Antonio Serrano de zaak. Bewijs voor het grootschalig gebruik van doping was weliswaar aanwezig, maar dat was niet strafbaar onder de Spaanse wet op het moment dat met Operación Puerto werd begonnen. Er kan niet worden aangetoond dat Fuentes de publieke gezondheid in gevaar heeft gebracht.

Inmiddels is dopinggebruik in Spanje wél wettelijk verboden. Maar Fuentes kan niet worden vervolgd omdat zijn praktijken voor de wetswijziging plaatshadden.

Operación Puerto zorgde aanvankelijk voor een schok in de Spaanse sportwereld. Al snel werden onder meer de Duitser Jan Ullrich en de Italiaan Ivan Basso in verband gebracht met Fuentes. De wielrenners ontkenden, maar mochten net als Francisco Mancebo en zes anderen niet aan de Tour de France deelnemen. Basso gaf later toe dat hij zich wilde laten behandelen door Fuentes. Hem hangt een schorsing van 21 maanden boven het hoofd.

Fuentes voedde het geruchtencircuit door te stellen dat hij naast wielrenners ook atleten, tennissers, voetballers en Formule 1-coureurs behandelde. De Franse krant Le Monde stelde dat voetballers van Real Madrid, Barcelona, Betis Sevilla en Valencia contacten onderhielden met de arts. Real Madrid kondigde juridische stappen aan tegen de krant. Een Italiaanse krant bracht Oscar Pereiro, de nummer twee van de laatste Tour de France, in verband met Fuentes. De Spaanse renner dreigde met een klacht. „Er is een soort publicitaire aardbeving ontstaan waarbij soms zomaar beschuldigingen worden geuit”, stelt Carlos Arribas, wielerverslaggever van de Spaanse krant El País.

Het ligt niet in de verwachting dat er naast de circa vijftig genoemde wielrenners nog meer namen bekend worden van sporters die met Fuentes contact hadden. Mede omdat de arts gebruikmaakte van soms niet te traceren codenamen. Zo was Basso bijvoorbeeld bekend onder Birillo, de naam van zijn hond. Arribas lacht om de uitlatingen van Sepp Blatter, voorzitter van de internationale voetbalfederatie, die de documenten van Operación Puerto wil inzien om mogelijk betrokken voetballers te kunnen straffen. „Dat zijn opmerkingen voor de bühne”, meent hij. „Ik weet via goede bronnen dat er in die zesduizend pagina’s geen andere namen van sporters staan.”

De storm van publiciteit rond Operación Puerto is in Spanje geluwd. Fuentes lijkt, zoals eerder in zijn artsenpraktijk, de dans weer te ontspringen. De zoon uit een rijke tabaksfamilie van de Canarische Eilanden is vaker in verband gebracht met doping. Zijn echtgenote Cristina Pérez Díez werd in de jaren tachtig als hordenloopster positief bevonden op epo, maar wegens procedurefouten vrijgesproken. Tijdens de Ronde van Spanje van 1991 had Fuentes op een vlucht tussen Mallorca en Barcelona een koelbox bij zich. Tegen journalisten zei hij gekscherend dat daarin „de sleutel voor de overwinning van de Vuelta” zat. De toenmalige sportarts van Once kreeg gelijk. De Spaanse Once-renner Melchor Mauri Prat won kort daarop een belangrijke tijdrit en schreef de Ronde van Spanje op zijn naam. In 1999 testte Santiago Botero positief op een te hoog testosterongehalte, maar de klant van Fuentes werd door een procedurefout vrijgesproken. Twee jaar later bleek dat de belangen van Fuentes als ploegarts van Kelme soms botsten met die van zijn eigen particuliere praktijk. Het kwam tot een conflict in de Ronde van Spanje van 2001. Oscar Sevilla (Kelme) en Angel Casero (Festina) waren beiden client bij hem toen ze samen om de eindzege vochten. Casero trok op de slotdag de overwinning van de Vuelta naar zich toe.

De methode-Fuentes is vrijwel niet op te sporen doordat renners hun eigen bloed gebruiken voor transfusies. In 2004 liep het echter wel mis toen Tyler Hamilton en Santi Perez positief werden getest op bloeddoping. Het tweetal zou bij vergissing bloed van een ander toegediend hebben gekregen en werd geschorst.

De Spaanse wielrenner Jesús Manzano klapte in 2004 in de sportkrant AS uit de school. Uit onvrede voor de manier waarop hij door zijn ploeg en door Fuentes was behandeld. De voormalige prof legde tot in details uit hoe de arts werkte. De uitlatingen van Manzano gaven de aanzet tot Operación Puerto. De Guardia Civil volgde maanden achtereen de bewegingen van Fuentes. Zo werd vastgelegd dat hij in het Madrileense hotel Puerta op kamer 605 in mei vorig jaar een gesprek voerde met de Duitse renner Jörg Jaksche. Ruim een week later volgden invallen in de woning en het laboratorium van de arts. Een groot deel van het mysterie-Fuentes kon daardoor worden blootgelegd.

Een jaar later lijkt de hoofdpersoon in de dopingzaak al bijna weer vergeten – ook al wordt zijn naam vrijwel dagelijks in één adem met Operación Puerto genoemd. „De huidige status van de heer Fuentes?”, zegt zijn advocaat Pérez Templado. „Fuentes is gewoon een vrij man. En dat is hij altijd geweest.”