Niershow helpt alleen BNN

De niertransplantatie die BNN denkt te organiseren, is in Nederland verboden. En het aantal donoren zal er ook niet door stijgen, meent Jaap Homan van der Heide.

De grote donorshow is pulptelevisie in optima forma. BNN misleidt een ernstig zieke donor en een aantal nierzieke patiënten. In tegenstelling tot wat de omroep zegt, dient deze show de zaak van het donortekort helemaal niet. Sterker nog, een dergelijk smakeloos mediaspektakel zal de toch al tanende bereidheid om organen af te staan alleen maar verder doen afnemen.

Wat zijn de feiten? Er is een potentiële donor die een nier wenst af te staan. Dat deze vrouw terminaal ziek is doet hierbij weinig ter zake, want het betreft hier naar alle waarschijnlijkheid een donatie bij leven. Hiervan is bekend dat – wanneer aan alle medische zorgvuldigheidseisen is voldaan – dit de levensverwachting van de donor niet negatief beïnvloedt.

Verder betreft het een altruïstische donor: dat is een persoon die uit naastenliefde een nier wenst af te staan aan een hem niet a priori bekende ontvanger. Dit is in Nederland niet ongebruikelijk. Nadat aan alle eisen is voldaan, wordt een dergelijke donornier op medische criteria toegewezen aan een ontvanger.

Maar het is volledig in strijd met alle medische criteria om patiënten zelf te laten solliciteren naar een nier. Hoewel de Wet op de orgaandonatie (WOD) onbestemde donatie toestaat, is het niet in de geest van de wet om er een sollicitatieprocedure van te maken. Ongeacht of er nu wordt toegewezen op aaibaarheid van de ontvanger – wat in deze situatie wel het geval zal zijn – of op maatschappelijke relevantie, ras, politieke voorkeur of wat dan ook.

In de kranten wordt bericht dat de donatie pas rond het sterven van de donor zal plaatsvinden. Als de donatie pas na overlijden van donor plaatsvindt is deze procedure niet toegestaan, omdat postmortale donatie altijd onconditioneel is: men doet afstand van zijn orgaan en dit orgaan moet op grond van de WOD toegewezen worden op medische criteria. De vrijheid die een donor heeft om te bestemmen, vervalt na overlijden.

Als de donatie later in het ziekteproces van de donor plaatsvindt, moet men zich afvragen in hoeverre het verantwoord is om een reeds ernstig zieke vrouw een donoroperatie te laten ondergaan met een verhoogd risico op complicaties.

Het moge duidelijk zijn dat BNN dus zeer onzorgvuldig met dit onderwerp omgaat en eigenlijk niet weet waar het mee bezig is.

De omroep suggereert dat de operatie ook werkelijk plaats zal vinden. Er zijn in Nederland zeven transplantatiecentra. Het verrichten van niertransplantaties buiten deze klinieken is in Nederland niet toegestaan. Geen van deze centra is bereid zijn goede naam te grabbel te gooien. Daarom is het zeer de vraag of deze transplantatie ook werkelijk zal plaatsvinden. Men zal in ieder geval moeten uitwijken naar het buitenland.

In de ons omringende landen zal een dergelijke procedure ook op zijn minst tot gefrons leiden. In Duitsland is transplantatie van levende donoren bij de wet verboden. In België probeert men met alle macht de excessen met het transplanteren van niet-ingezetenen uit het verleden te beteugelen. BNN zal moeten zoeken naar een kliniek in een Balkanstaat, het Midden-Oosten of Centraal-Azië. Of dit de kwaliteit ten goede komt, valt te betwijfelen.

Je kunt dus op zijn minst ernstige twijfels hebben bij de haalbaarheid van deze transplantatie. Daarom bestaat de sterke verdenking dat BNN het leed van de donor en de ontvangers misbruikt voor het schrijven van een nieuw hoofdstuk in de ontwikkeling van de Nederlandse realitytelevisie.

De legitimatie voor dit spektakel vindt de omroep in de stelling dat zo’n programma natuurlijk heel erg is, maar dat dit het probleem weer eens op de kaart zet. Deze stelling is naïef. Inderdaad, er is een ernstig tekort aan donoren. Het aantal postmortale donoren neemt jaarlijks af, ondanks – of mogelijk dankzij – permanente overheidsbemoeienis. Een recente enquête gaf aan dat bereidheid van de Nederlander om organen te doneren de laatste jaren is afgenomen. Dit zou het gevolg kunnen zijn van het feit dat hij, als gevolg van goed bedoeld beleid, constant met zijn sterfelijkheid wordt geconfronteerd. Het is niet fijn om frequent oog in oog te moeten staan met je vergankelijkheid. Ik kan mij daarom ook niet voorstellen dat deze uitzending ook maar iets bijdraagt aan de goede zaak.

De tragiek van dit alles is dat de stichter van deze omroep een icoon was voor de nierpatiënten in Nederland. BNN ging ooit van start als de actie ‘Barts Nieuwe Nier’ een realitytelevisieprogramma rond Bart de Graafs tweede niertransplantatie. Dit gaf een realistisch en menselijk kijkje achter de schermen van de niertransplantatie. (Wel dient opgemerkt te worden dat de berichtgeving summierder werd toen het met Bart minder goed ging.)

BNN was dus heel wel in staat om op een positieve manier bij te dragen aan de opinievorming rond transplantatie en donatie. Dat is met dit programma zeker niet het geval.

J.J. Homan van der Heide is nefroloog in Groningen. Hij begeleidde circa 1800 niertransplantaties.