Het nut van sierlijke schaatsenrijdertjes

Sla Wat heet! op woensdag over. Stel het NOS Journaal uit tot tien uur ’s avonds. Want op Nederland twee vertoont de VPRO nog zeven keer het verrukkelijke programma Dat willen wij ook, over de vraag wat mensen kunnen leren van dieren. Met in de aflevering van gisteren: waterlopertjes.

In beeldvullende shots schoven twee schaatsenrijdertjes voorbij. Sierlijk, gemakkelijk, elegant. Gleden ze? Nee, zeiden onderzoekers, ze roeiden.

Echt?

We kropen met de neus tegen het scherm. Zes poten zagen we, maar nooit werd er zelfs maar ééntje nat. Ook niet tijdens het wedstrijdje schoonspringen om een vrouwtje op een waterplant. Waarmee programmamaakster Karin Schagen leek te willen zeggen: kijk, zo gemakkelijk doet een mens zo’n insect niet na.

Wat een feest om op een doordeweekse avond populair-wetenschappelijke en natuurprogramma’s te verkennen. Begonnen met Het Klokhuis bij Z@pp, over de moderne duik-, pardon onderzeeboot. Dan dus naar de nitty-gritty van de VPRO. Daarna gezapt naar de Teleac-spelshow Hoe?Zo! op Nederland 1. Om wetenschappelijk incorrect af te sluiten met tien exploderende caravans in Brainiac op Discovery, gepresenteerd door snelheidsduivel Richard Hammond.

Vier keer wetenschap, natuur en techniek, telkens voor een andere doelgroep. Met de ene keer nadruk op informatie, de andere keer op trivia, stunts of vermaak. Met in het geval van Klokhuis een wel heel flitsende vorm: beeld geprojecteerd in een computerscherm met – o jee – daaronder en – help! – ook daarnaast voorbijrollende wetenswaardigheden in tekstvorm. Toch leverde elk programma wel een nieuw inzicht op. En in het beste geval leerden we er preciezer door kijken.

Dat gold in elk geval voor Dat willen wij ook. Tot in het allerscherpste detail kunnen zien hoe oeverspinnen en Jezus Christushagedissen ieder op hun eigen manier de oppervlaktespanning op het watervlies benutten. Onderzoekers doen er alles aan hun kunstje af te kijken. Bij het MIT in Boston knutselden ze ‘de droge roeiboot’ in elkaar: een aluminium blikje aangedreven met een elastiekje uit een oude sok. Uit dit robotmodel worden nu boten ontwikkeld die ook in ondiep water behendig, snel en efficiënt olie kunnen opruimen.

Wilt u minder zien en liever meedoen, zoals u vroeger deed bij Ja, Natuurlijk? Schakel dan om half negen in voor Hoe?Zo! Quizmaster Bart Peeters test als eigentijdse Kick Stokhuizen wetenschapskennis van twee BN’ers. Een panel deskundigen voorkomt dat de kijker belandt in de zoveelste beeldvervuilende personalityquiz. Zij lichten het antwoord toe met telkens een proefje, in de studio, op straat, en als dat niet kan met een wetenschappelijk experiment op archiefbeeld. En daar steek je allerlei aardigs van op. Bijvoorbeeld dat voorgesneden kool uit de supermarkt gezonder is dan een groene kool rechtstreeks van het boerenland. Hoe het van levensbelang is direct een zuurstofmasker op te zetten als zich in een vliegtuig luchtdrukproblemen voordoen. En hebt u ooit gezien hoe wetenschappelijk is uitgedokterd dat woestijnmieren met een ingebouwde stappenteller de weg van hun voedsel terug naar hun nest vinden?

Cabaretier Najib Amhali verloor van Veronica-pitspoes Jorinde Moll. De glimlach zakte uit zijn gezicht, opeens werd hij spierwit.

Wat bleek? De verliezer werd van een hoogwerker gegooid. Zonder bungeejumpkoord, zo in de vrije val, pats, naar beneden. Amhali na afloop, lijkbleek: „Ik dacht: waar blijft dat net toch?”

Discussieer over deze column op www.nrc.nl/ogen