Gestuntel in de Staten

De Eerste Kamer bestaat sinds 1815 en onomstreden was haar bestaan en de wijze waarop de leden worden gekozen sindsdien bijna nooit. Vandaag is de uitslag van de verkiezingen voor de Eerste Kamer officieel vastgesteld. Politiek het meest relevant is dat de coalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie ook in de 75 leden tellende senaat over een meerderheid blijft beschikken en dat is voor de regeerbaarheid van het land wel zo praktisch.

Die verkiezingen zijn het privilege van Provinciale Statenleden die eerder dit jaar door 46,4 procent van de kiesgerechtigde burgers zijn gekozen. Het gehannes in de Statenfractie van GroenLinks in Noord-Holland toont aan dat zij soms slordig met dat mandaat omgaan. Omdat één anoniem gebleven fractielid een ongeldig gemaakt stembiljet inleverde, verspeelde GroenLinks een zetel aan de SP. En overigens poogden de Zuid-Hollandse Statenleden van GroenLinks een andere kandidaat naar voren te schuiven dan het congres van de partij had beoogd; door dat ongeldige stembiljet mislukte deze poging om de partijwens te negeren.

Statenleden hebben meer mogelijkheden om hun mandaat strategisch te gebruiken of te misbruiken. Ze kunnen bewust op een andere dan de eigen partij stemmen om te bereiken dat een coalitie een meerderheid behoudt – of juist niet. Bij dit alles speelt de kiezer geen rol. Die dacht wellicht met een stem op GroenLinks het milieubeleid in de provincie Noord-Holland te beïnvloeden en merkt nu dat het resultaat van zijn stemgedrag is dat aan het Binnenhof 23 te ’s-Gravenhage de SP een zetel in de schoot geworpen krijgt.

De reden dat Provinciale Statenleden de Eerste Kamer kiezen, ligt in de historie besloten, maar actuele argumenten daarvoor zijn er niet. Pogingen bij Grondwetsherzieningen om in deze situatie verandering aan te brengen, zijn om uiteenlopende, maar gewoonlijk opportunistische redenen gestrand. Hetzelfde geldt voor voorstellen om de Eerste Kamer af te schaffen. Zo diende het Tweede Kamerlid Klaas de Vries (PvdA) in 1974 een motie in waarin werd uitgesproken dat de Eerste Kamer geen functies vervult in het staatsbestel die haar voortbestaan wenselijk maken. De motie werd verworpen en vandaag is Klaas de Vries gekozen tot Eerste Kamerlid. „Er is daar veel nuttig politiek werk te doen”, schreef hij op zijn weblog. Een mens mag van gedachten veranderen.

Niettemin zijn er ook in 2007 nog vraagtekens te plaatsen bij taak en functie van de senaat. De Eerste Kamer heet een chambre de réflexion te zijn. Er zitten inderdaad dames en heren die kunnen reflecteren. Niet te ontkennen valt ook dat debatten in de Eerste Kamer vaak van een hoger niveau zijn dan aan de overkant, in de Tweede Kamer. Maar evenzeer is vast te stellen dat Eerste Kamerfracties of individuele leden hun stemgedrag eerder laten bepalen door puur politieke motieven, om het kabinet te behouden of juist te laten vallen, dan waar het om zou moeten gaan: de kwaliteit van wetgeving. Niets weerhoudt de Eerste Kamer ervan haar macht te gebruiken op de wijze die haar goeddunkt. En daarom is te betreuren dat haar bevoegdheid niet is beperkt tot terugzending van slechte wetsvoorstellen naar de Tweede Kamer.