Dit monument is nog altijd omstreden

Deze maand is het zeven jaar geleden dat de wijk Roombeek werd getroffen door de vuurwerkramp.

Er is een monument. Maar daar piesen honden op.

Het is vandaag achttien dagen en zeven jaar geleden dat drieëntwintig mensen omkwamen bij de vuurwerkramp in Enschede. „We waren op de verkeerde tijd op de verkeerde plaats”, vertelt Jeannette de Vries.

Ze was die zaterdagmiddag met haar twee kinderen en haar moeder naar de stad gereden om een cadeautje te kopen, toen een reeks ontploffingen en vuur bijna de gehele wijk verwoestte. „Ik had de deurkruk van de auto nog in mijn hand”, zegt ze. Haar kinderen was ze kwijt. „Ik moest mijn moeder gewond achterlaten om mijn kinderen te gaan zoeken.” Pas ’s avonds trof ze de kinderen ongedeerd aan. Haar moeder vond ze een dag later in het ziekenhuis terug, dood.

De herinnering aan de ramp wordt levend gehouden door verschillende monumenten in de stad. Het belangrijkste monument bevindt zich aan de Tollenstraat, op de plaats van het verdwenen vuurwerkbedrijf S.E. Fireworks. In een nieuw park is het ontwerp van de van oorsprong Franse kunstenares Balta uit Amsterdam uitgevoerd, Het verdwenen huis tussen hemel en aarde. Granieten stenen verbeelden de lijnen van een huis, pal naast enkele platen van de vuurwerkopslagplaats die door de kracht van de explosie in de grond zijn gedrukt, nu begroeid met onkruid en klaprozen. Ernaast is een herdenkingsteen geplaatst met daarin de namen van de omgekomenen. Sinds 2005 wordt hier jaarlijks op 13 mei een herdenking gehouden.

Jeannette de Vries is niet tevreden over het monument. „Via deze brief wil ik aandacht vragen voor het feit dat niet alleen ikzelf, maar alle nabestaanden, zeer geschrokken zijn hoe het monument er uitziet”, schreef ze aan de gemeenteraad. Het wordt volgens haar slecht onderhouden. Er staan geen witte bloemen zoals afgesproken maar „dorre grassprieten”.

Nog belangrijker is dat de herdenkingssteen wordt bevuild door honden. „Waar ik behoorlijk van ben geschrokken, is dat de naam van mijn moeder was uitgebleekt door de hondenpies.” In het algemeen vindt ze het monument „kil” en niet geschikt om dierbaren te herdenken. „Je staat er te kijk in een open ruimte. Het enige dat herinnert aan de ramp zijn stenen. De mens is vergeten. Het doet me niets.” Morgen spreekt ze met nabestaanden. „Als het aan mij ligt, komt er een ander monument.”

Aan de keuze voor het monument zijn in Enschede lange discussies vooraf gegaan. De helft van de inwoners wilde geen monument, de andere helft had wisselende ideeën. Een onafhankelijke jury onder voorzitterschap van theoloog en communicatiewetenschapper Anne van der Meiden nomineerde uit ruim driehonderd voorstellen tien plannen, waaruit vervolgens na enkele publieke debatten vijf ontwerpen werden voorgesteld. Een meerderheid van het publiek gaf de voorkeur aan het ontwerp Gemis veroorzaakt leegte, herinnering geeft vorm. Op advies van de jury koos de gemeenteraad echter voor het monument van kunstenares Balta, dat „de grote voorkeur van de nabestaanden” had.

Buurtbewoners vertellen dat de nabestaanden inderdaad weinig privacy hebben bij het monument. „Ze staan te kijk”, zegt een vrouw die recht tegenover het monument woont. Stadsdeelmanager Jan Bron van de gemeente herinnert eraan dat juist op aanraden van de nabestaanden dit monument is gekozen en dat De Vries dus niet namens alle nabestaanden kan spreken. Wel is hij gevoelig voor de kritiek op de staat van het monument. „We hebben het onderhoud en de controle op honden al geïntensiveerd. We gaan misschien in de buurt een extra hondenuitlaatplaats inrichten en de steen iets hoger proberen te plaatsen.”

De keuze van het monument na zo veel jaren debat opnieuw ter discussie te stellen gaat de Stichting Herdenking Vuurwerkramp te ver. Voorzitter Bram Distel: „Ik vind het jammer als mensen zich er niet in herkennen. Het is ook geen monument in traditionele zin. Maar ja, het is er nu. Destijds is komen vast te staan dat het een waardig monument is.”