De tropen als een proeftuin

Nederlandse artsen die in de tropen willen helpen zijn integer en professioneel, maar vaak niet goed voorbereid.

Er moeten gedragsregels komen, vinden tropenartsen.

Vele honderden Nederlandse artsen gaan jaarlijks enkele weken naar de tropen om daar te ‘helpen’. Daarmee doen ze volgens de Nederlandse Vereniging voor Tropische Geneeskunde (NVTG) niet alleen maar goed. Die ‘medische toeristen’ zijn vaak helemaal niet voorbereid op wat hun te wachten staat. Ze zijn niet voldoende gekwalificeerd en niet geregistreerd. De NVTG, die onlangs in de RAI haar honderdjarig bestaan vierde met een groot internationaal congres, heeft daarom een gedragscode opgesteld voor artsen die gaan werken in de tropen.

Respect, integriteit, verantwoordelijkheid en professionaliteit zijn de sleutelwoorden in de nieuwe gedragscode. Op die gebieden gaat er vaak iets mis.

Het meest extreme voorbeeld daarvan zijn de pas afgestudeerde artsen Daphne en Frodo, zegt de voorzitter van de NVTG, longarts Martin Boeree van het Universitair Medisch Centrum Radboud in Nijmegen. Die twee trekken, gevolgd door een cameraploeg, in een jeep door Afrika om waar nodig medische hulp te verlenen. Hun medische verrichtingen worden op de Nederlandse televisie uitgezonden door Llink.

Boeree: „De bedoelingen van Daphne en Frodo zijn goed, maar het schort behoorlijk aan de uitvoering. Ze willen de mensen daar hulp bieden, maar uiteindelijk is het bijna respectloos zoals ze daar te werk gaan. Je ziet hoe Daphne een bevalling overneemt van een vroedvrouw die het volgens Daphne niet goed doet. De vroedvrouw glimlacht vriendelijk maar je ziet haar denken: ik heb inmiddels duizenden bevallingen gedaan, ik weet heus wel hoe het moet. In een andere opname is schaamteloos een vrouw gefilmd die helemaal naakt aan het bevallen is. Ik vraag me af of die vrouw om toestemming gevraagd is. Het beroepsgeheim geldt niet alleen in Nederland.”

Respect voor de plaatselijke normen en waarden is een essentieel uitgangspunt in de nieuwe gedragscode voor tropenartsen. Die moeten voor hun werk daar dezelfde professionele standaard aanhouden als in Nederland. Boeree: „Als je in Nederland niet getraind bent om bijvoorbeeld een punctie van de longvliezen te doen – dat moet je echt tien keer gedaan hebben onder supervisie – waarom zou je het in een ontwikkelingsland dan wel doen?”

Vorig jaar kwam de discussie over onervaren artsen die een paar weken ‘goed doen’ in de tropen op gang na een artikel van voormalig tropenarts Peter Bob Peerenboom in het artsenblad Medisch Contact. Hij haalde daarin uit naar een groep huisartsen die op kosten van de Rotary bij toerbeurt naar Kenia vliegen om hulp te bieden in afgelegen gebieden.

„Toerisme is prima”, schreef hij, „reizen als arts ook, maar laat Afrikanen daar niet het slachtoffer van worden. Professioneel handelen vraagt, waar ook ter wereld, om zorgvuldigheid.”

Als ik het niet doe, doet niemand het, zullen Daphne en Frodo daarop zeggen. Boeree erkent dit dilemma, maar benadrukt dat het toch niet goed is om dingen te doen die je niet beheerst, al was het maar vanwege de daaraan verbonden risico’s. „Je gaat de mensen een beetje als proeftuin gebruiken. Ik heb wel meegemaakt dat artsen voor het eerst met een boek naast zich een bepaalde operatie deden die ze nog nooit hadden uitgevoerd. Dat is niet verstandig.”

Tropenartsen in Nederland krijgen voor hun uitzending 2,5 jaar opleiding op medisch en cultureel gebied. Boeree verwacht niet dat iedereen die even in de tropen gaat werken, zo’n gedegen tropenopleiding gaat volgen, maar hij vindt wel dat deze artsen zich moeten houden aan de nieuwe gedragscode. „Alleen dan is er sprake van een integere, verantwoordelijke en professionele geneeskunde in ontwikkelingslanden, zoals we die eigenlijk overal in de wereld wensen.”

Kijk op de website van omroep Llink (www.llink.nl) klik op ‘aanpakkers gezocht’, en vervolgens kun je via het archief de uitzendingen over Daphne en Frodo bekijken die in Afrika medische hulp verlenen.