Vrijheid van onderwijs heeft grenzen

Een alternatieve, particuliere school moet aan eisen van de overheid voldoen. Anders is het geen school.

Wie zijn kind er dan toch heen stuurt, is strafbaar.

De overheid mag bepalen of een school een school is. Dat heeft de kantonrechter in Utrecht gisteren bepaald. Het is de eerste keer dat een rechter deze conclusie trekt.

De Utrechtse kantonrechter deed uitspraak in een symbolische strafzaak tegen twee ouders van kinderen van de particuliere school De Ruimte in Soest, die zowel basis- als middelbaar onderwijs aanbiedt. Beide ouders hebben, conform de eis van het Openbaar Ministerie, een voorwaardelijke boete opgelegd gekregen van honderd euro. De zaak ging niet zozeer om het vervolgen van deze ouders, maar om het beantwoorden van een principiële vraag over de vrijheid van het onderwijs.

Diverse particuliere scholen met radicaal vernieuwend onderwijs voldoen volgens de Inspectie van het Onderwijs niet aan de wettelijke eisen. Zo houden sommige scholen niet goed bij wat de vorderingen van leerlingen zijn. Daar zijn ze tegen, bijvoorbeeld omdat dat stress zou opleveren. Op deze scholen mogen leerlingen vaak zelf weten wat ze op een dag willen doen. Iederwijs is het bekendste concept in deze categorie.

De particuliere scholen in kwestie kunnen bij onvoldoende kwaliteit niet worden bestraft met het intrekken van overheidssubsidie, doordat ze die niet ontvangen. In plaats daarvan worden de ouders van kinderen op deze scholen vervolgd wegens ontduiking van de Leerplichtwet. Als de inspectie bepaalt dat een school zich geen school meer mag noemen, overtreden ouders die wet als ze hun kinderen ernaartoe blijven sturen.

Vijf jaar geleden kwam de rechtbank in Zutphen tot een geheel ander oordeel. Twee ouders van kinderen van basisschool de Aventurijn in Loenen stonden terecht voor hetzelfde vergrijp, ontduiking van de Leerplichtwet. Zij werden vrijgesproken. De rechter verwees naar artikel 23 van de Grondwet, dat stelt dat het mensen vrij staat om naar eigen inzicht een school op te richten. De Aventurijn, zei de Zutphense rechter, mag zichzelf een school noemen.

Maar De Ruimte mag dat dus niet meer. Volgens de Utrechtse rechter mag de overheid bepaalde kwaliteitseisen stellen.

De ouders beriepen zich in hun verweer onder meer op artikel 2 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarin staat dat niemand het recht op onderwijs mag worden ontzegd en dat de staat het recht van ouders eerbiedigt om onderwijs te kiezen dat aansluit bij hun godsdienstige en filosofische overtuigingen. Omdat deze passage volgens de rechter niet uitsluit dat de staat kwaliteitseisen mag stellen, zullen ouders „enige bemoeienis van de staat moeten accepteren in het belang van hun kind”.

De ouders in kwestie betwisten deze uitleg. Volgens Peter Hartkamp, tot februari betrokken bij De Ruimte en nu van de vergelijkbare school De Kampanje in Amersfoort, heeft de inspectie niet duidelijk weten te maken waaraan De Ruimte niet voldoet. „We hebben gevraagd om een lijstje met criteria, maar die geeft de inspectie niet. Wij hebben nu eenmaal een heel andere filosofie over onderwijs, maar scholen moeten kennelijk voldoen aan de staatspedagogiek.” Naar verwachting gaat De Ruimte in hoger beroep tegen de uitspraak.

Een woordvoerster van de inspectie zegt „tevreden” te zijn over het vonnis. „We zijn blij dat de rechter onze visie op De Ruimte ondersteunt. Particuliere scholen moeten aan dezelfde eisen voldoen als reguliere scholen.” De inspectie wijst erop dat de politiek momenteel bezig is om de criteria waaraan particuliere scholen moeten voldoen, „duidelijk in de wet vast te leggen”.

Op dit moment ligt de aanscherping van de Leerplichtwet bij de Eerste Kamer. Als die voor stemt, moeten scholen voortaan een aantal kerndoelen in het programma opnemen en verplicht vakken geven als Nederlands en wiskunde.

Van de 49 particuliere scholen in Nederland komen er volgens staatssecretaris Dijksma (Onderwijs, PvdA) achttien in problemen onder de aangescherpte wet. De Tweede Kamer steunde de aanscherping, waarmee de parlementariërs hoopten dat al te radicale scholen moeten sluiten. Onder die achttien scholen hoort ook de Aventurijn in Loenen. De slag in Zutphen werd gewonnen, maar het eind volgt mogelijk in Utrecht.

Kijk voor een overzicht van particuliere scholen op www.onderwijsinspectie.nl/watdoenwij/soortenonderwijs/Particulier_onderwijs