Suggestief, vooral over seks

Lubitsch werd beroemd door het suggestief weglaten van shots en scènes.

Als regisseur haalde hij het beste uit zijn actrices.

dvd Ernst Lubitsch Collection. Distributie: Universum (import). *****

Regisseur Ernst Lubitsch (1892-1947) is beroemd geworden door de zogenaamde ‘Lubitsch-touch’, een niet heel precies omschreven typering van zijn stijl. Het belangrijkste kenmerk van de Lubitsch-touch is het weglaten van shots of scènes, waardoor de toeschouwer zelf gaat invullen wat er is gebeurd. Het liefst was Lubitsch suggestief over seks, maar niet uitsluitend. Het weglaten heeft meestal een komisch effect.

Maar het zou zonde zijn het oeuvre van Lubitsch te reduceren tot deze ‘touch’, dit soort momenten. Want Lubitsch was ook een meester in het integreren van zijn set design, het decor, in zijn filmverhalen en kon uitstekend overweg met acteurs. In een beroemd geworden sequentie uit Die Austernprinzessin (1920) gebruikt Lubitsch op komische wijze het dessin van de vloer in het huis van een rijke, verveelde Amerikaan. Zijn dochter wil trouwen en heeft iemand van adel uitgenodigd. Als ze al trouwt, dan wel het liefst op stand!

Het begin van komische misverstanden. De verarmde aristocraat stuurt zijn vroegere bediende in zijn uniform. Vader en dochter laten hem in de hal wachten. Lang wachten. Hij raakt verveeld en ontdekt het patroon op de vloer. Een soort zigzaggend sterrenpatroon. Dan gaat hij van punt naar punt springen. Het gaat van kwaad tot erger. Hij eindigt obsessief dansend over de patronen, door Lubitsch nog ietsje aangezet door de scène iets te versnellen.

Het decor vertelt iets over de status van de rijke Amerikaan maar wordt tevens gebruikt als springplank voor een uiterst geslaagde, inventieve visuele grap. In de film uit 1920 is de Lubitsch-touch ook al aanwezig. Niets maakt indruk op de vader, hij is zo rijk dat hij alles al gezien heeft. Het leidt tot steeds dezelfde tussentitels die dit duidelijk maken: ‘het doet me niks’. Helemaal op het eind gaat zijn dochter naar de slaapkamer van de echte aristocraat. Vader volgt haar en kijkt door het sleutelgat. Typisch Lubitsch: we zien niets maar begrijpen precies wat er daar gebeurt. Zeker als we de reactie van de vader zien. Hij kijkt met een vrolijk gezicht rechtstreeks in de camera en roept: ‘Das imponiert mir!’.

Lubitsch maakte meer dan komedies, zoals ook uit deze dvd-box blijkt. In de box zit ook een exotisch verhaal dat zich in het verre Oosten afspeelt (Sumurun), evenals een historische film over Anna Boleyn. Zij was de tweede vrouw van Henry de Achtste en werd onthoofd toen Henry dacht dat ze overspel pleegde (een goed voorbeeld van een niet-seksuele Lubitsch-touch: de onthoofding krijgen we niet te zien). Lubitsch, zelf opgeleid als acteur door de legendarische theaterregisseur Max Reinhardt, werkte met de beste acteurs van Duitsland, onder wie Emil Jannings en Paul Wegener. Hij haalde het beste naar boven uit zijn actrices. Vooral het komische en vurige spel van Pola Negri maakt nog steeds indruk. Zij steelt de show in Sumurun (1920) en Die Bergkatze (1921). Haar sensualiteit moet Lubitsch hebben aangesproken: je laat haar zien en hoeft vervolgens niet meer uit te leggen waarom alle mannen op haar vallen. Dat is film voor Lubitsch: niet vertellen maar tonen. Lubitsch vertrouwde erop dat de kijker de witregels invulde. Kom daar nog maar eens op in het moderne Hollywood waar alles in dialogen wordt uitgelegd.

dvd

Ernst Lubitsch Collection. Distributie: Universum (import). *****