Status opgepikte migrant onhelder

Wie is er verantwoordelijk voor migranten die op zee worden opgepikt? Een oude vraag, die weer actueel is door een incident met 27 Afrikanen in de Middellandse Zee.

Wat is de status van illegale vluchtelingen die op zee worden gered? Die vraag is actueel na een incident met 27 Afrikaanse migranten. Ze werden afgelopen weekeinde gered door een Italiaans schip nadat ze aan het net van een vissersboot hadden gehangen, naar eigen zeggen drie dagen lang. Het toeval wil dat de Europese Commissie net een studie heeft laten verrichten naar de status van illegale migranten op zee.

Helemaal nieuw is het probleem niet. Zolang er zeevaart is, zijn er drenkelingen. In VN-verband zijn daar regels voor opgesteld. Stap één is eenvoudig: iemand die op zee in nood verkeert – legaal of illegaal – moet worden gered. Gezien de wrakkige staat van de bootjes waarmee Afrikaanse migranten proberen Europa te bereiken, lijkt die regel zeker op hen van toepassing.

Stap twee is ingewikkelder: wie is verantwoordelijk voor de drenkelingen nadat ze in veiligheid zijn gebracht? „Dat is ook geen nieuw probleem”, zegt een Commissie-ambtenaar die bij het onderzoek betrokken is. „Hier wordt al decennia over gediscussieerd.”

De 27 Afrikanen die zaterdag werden opgepikt, waren onderweg van Libië naar Europa toen hun boot motorpech kreeg. Een passerende vissersboot uit Malta weigerde de drenkelingen aan boord te laten, volgens een Maltese krant omdat de vier opvarenden bang waren overmeesterd te worden. Volgens een andere lezing waren de vissers bang vertraging op te lopen en hun tonijnvangst te verspelen. De migranten mochten wel plaatsnemen op het net van de vissersboot.

Malta noch Libië was bereid de migranten op te nemen. Beide landen konden het niet eens worden over de precieze locatie van de migranten, en dus over de vraag wie verantwoordelijk was. Uiteindelijk ontdekte een Italiaans patrouillevliegtuig de migranten, waarna zij per boot naar het Italiaanse eiland Lampedusa werden gebracht.

Migratie is een prioriteit van de Europese Commissie. Alleen: het maken van afspraken over drenkelingen op zee is in eerste instantie een competentie voor de VN en niet voor de EU, zegt de woordvoerder van Franco Frattini, de verantwoordelijke eurocommissaris. Uit de studie die de Commissie heeft laten verrichten, blijkt dat de VN-regels vaak onduidelijk zijn.

Op korte termijn wil Frattini toch zelf iets doen. Sinds vorig jaar voeren EU-landen gemeenschappelijk kustpatrouilles uit om Afrikaanse migranten te stoppen – en te voorkomen dat ze verdrinken. Voor die patrouilles moeten nu zo snel mogelijk duidelijke regels komen, zegt Frattini. Hij wil afspreken welke lidstaat verantwoordelijk is voor de visumaanvraag van vluchtelingen die tijdens die patrouilles worden gered. „Het is een juridische vraag”, zegt de betrokken ambtenaar, „maar natuurlijk ook een politiek probleem”.