Rel om donorshow van BNN

Kijkers beslissen vrijdag per sms mee wie in een tv-show een donornier krijgt.

„Wrang om terminale patiënt nog zo’n zware operatie te laten ondergaan.”

Wie krijgt Lisa’s nier? Het wordt een spannende avond voor de drie deelnemers aan ‘De Grote Donorshow’. Vrijdagavond zal Lisa, een 37-jarige kankerpatiënte, in een BNN-programma live op tv beslissen aan wie van de meespelende nierpatiënten zij haar orgaan het liefste wil afstaan. ‘Lisa’ (het is niet haar echte naam) heeft een hersentumor en heeft niet lang meer te leven. Haar organen wil ze na haar overlijden graag afstaan. Het publiek kan haar met sms’jes advies geven.

CDA-kamerlid Joop Atsma was de eerste politicus die afgelopen weekeinde zijn afkeuring uitsprak over het programma. Inmiddels heeft de rel de Europese pers bereikt. ‘Niere als Hauptgewinn in niederländischer Fernsehshow’, kopt de Duitse krant Die Welt. En ‘Who survives? Viewers decide’ staat er boven een artikel in de Engelse The Times. Een woordvoerder van de Europese Commissie vindt het programma getuigen van een „tamelijk slechte smaak”.

VVD-senator en medisch ethica Heleen Dupuis is niet te spreken over het initiatief van BNN. „Van mij mag een heleboel, maar dit gaat te ver. BNN speelt met emoties, dat is verwerpelijk.”

Dupuis is niet onder de indruk van de argumenten van BNN-voorzitter Laurens Drillich. Die stelt dat De Grote Donorshow een eerbetoon is aan BNN-oprichter Bart de Graaff, om kijkers duidelijk te maken dat het vijf jaar na het overlijden van De Graaff nog steeds moeilijk is om aan donoren te komen. „Als het ondanks alle goedbedoelde campagnes niet lukt om Nederlanders een donorcodicil in te laten vullen, dan maken wij er wel een vette televisieshow van.”

Dupuis: „Een onzinnige verklaring. De discussie gaat nu namelijk helemaal de verkeerde kant op. Straks willen mensen allemaal zeggenschap hebben over de patiënt die voor hun organen in aanmerking mag komen.” Dat Lisa haar nier bij leven afstaat, geeft haar wel dat recht, weet Dupuis. „Maar eigenlijk vind ik dat alleen aanvaardbaar als het om ouders en kinderen gaat. Anders is het een zonde tegen het eerste medisch-ethische principe: geen gezond mens schaden.”

De Nierstichting heeft een officiële verklaring op haar website gezet om te „benadrukken dat de wijze waarop BNN het onderwerp van orgaandonatie aan de orde stelt – in een showprogramma – beslist niet de manier is waarop de Nierstichting dat zou doen”.

Michael Bos, adviseur van de Gezondheidsraad en bestuurslid van de Transplantatiestichting, legt uit dat het nooit mogelijk is om te bepalen wie je organen na overlijden krijgt: de wet bepaalt dat organen toekomen aan degene met overeenstemmende eigenschappen in het bloed, en vervolgens aan degene die het langst op de wachtlijst staat. Als je leeft, kun je dat omzeilen, bijvoorbeeld bij het afstaan van een nier aan een familielid.

Iets vergelijkbaars is het geval in De Grote Donorshow, waar de terminaal zieke Lisa nog vóór haar dood geopereerd moet worden. „Een smakeloze situatie”, noemt Bos het, en „wrang”, dat de doodzieke vrouw op haar sterfbed nog een zeer ingrijpende niertransplantatie moet ondergaan. „Het programma schiet z’n doel voorbij”, concludeert hij. „Donatie bij leven heeft niets te maken met de vraag naar geregistreerde orgaandonoren. Bij leven doneren kan ook alleen maar bij nieren en een deel van de lever.”

De vraag om postmortale donororganen is nog altijd groot , weet Bert Elbertse van NIGZ Donorvoorlichting. Die organisatie zond in 2005 ‘De Nationale Donoractie’ uit op SBS6, gepresenteerd door Cindy Dartell. Dat programma leidde tot 100.000 extra geregistreerde donoren. Elbertse vermoedt dat de huidige show eerder een averechts effect sorteert bij kijkers. „Goed, iedereen heeft het wel weer over orgaandonatie. Maar de vorm is hier totaal verkeerd.” Hij denkt dat de show de angst en twijfels die mensen hebben over transplantatie eerder zullen versterken, door het onderwerp zo expliciet in beeld te brengen.

Tweede Kamerlid Joop Atsma van het CDA zei gisteren tijdens een debat in de Tweede Kamer „aangeslagen” te zijn door de show. „Gaan we meemaken dat iemand een donororgaan gaat verkopen, wellicht voor een goed doel”, vroeg hij zich af.

Samen met ChristenUnie en SGP vroeg Atsma de minister dit soort programma’s in de toekomst tegen te houden. Minister Plasterk (PvdA, Cultuur en media) is dat niet van plan. „De grondwet verbiedt dat ik ingrijp. De publieke omroep is verantwoordelijk voor de eigen programma’s.”

Discussieer mee over de vraag of de ‘Donorshow’ wel of niet kan op www.nrc.nl/discussie – of kijk naar het programma ‘De Grote Donorshow’, vrijdag 1 juni van 20.30-21.50 uur op Nederland 3.