Onbereikbaar is verdacht

Bijzien zet elke week een nieuwe film in een breder kader. Deze week: waar zouden we zijn zonder de mobiele telefoon – naar aanleiding van ‘Zodiac’ en de nieuwe Cyrus Frisch.

Hoe revolutionair de eerste Nederlandse, met mobiele telefoon opgenomen film is, realiseer je je eigenlijk pas bij het kijken naar Zodiac, de seriemoordenaarsfilm van David Fincher. Waarom heeft niemand mij verteld dat het zo erg zou worden in Afghanistan? had zonder de voortschrijdende techniek niet gemaakt kunnen worden. Zodiac neemt ons mee terug naar de jaren zeventig toen de meeste politiebureaus in Californië nog niet eens met een fax waren toegerust. Het zijn daarom allebei films over techniek. Over hoe techniek in dertig jaar onze wereld onherkenbaar veranderd heeft. En hoe de mens eigenlijk nog steeds in die wereld van dertig, of veertig, of vijftig jaar geleden leeft, hoe permanent hij ook bereikbaar is door middel van mobiele telefoons, msn, sms, skype en andere hypes.

Onze filmische blik op de wereld veranderde voorgoed in 1984 toen tienerfilmexpert John Hughes in de romantische komedie Sixteen Candles waarschijnlijk de eerste mobiele telefoon (model ijskast) ten tonele voerde. Voor filmmakers was het mobieltje een nieuw plot device. Wie onbereikbaar was, was in film en in het echte leven verdacht. Wie zijn telefoon uit had staan, was ongetwijfeld druk bezig een moord te plegen. En wie zo stom was om zonder mobieltje te deur uit te gaan mocht niet klagen als hij door een seriemoordenaar te pakken werd genomen. En voor brave burgers die wel wired van huis gingen, kwam er ook een oplossing: geen bereik. Op de raarste plekken op aarde, maar met name in horrorfilms traden opeens gsm-gaten op.

Het is lange weg van Sixteen Candles naar postmoderne technische nachtmerries als Phone Booth (Joel Schumacher, 2002) en Cellular (David R. Ellis, 2004) waarin het leven van de hoofdpersonen afhangt van de manier waarop zij beschikking hebben over een (mobiele) telefoon. Echt gevaarlijk werd het pas in One Missed Call (2003) van Japanner Miike Takashi, waarin de telefoon, net zoals eerder de videoband in Videodrome (1983) en Ringu (1998) zelf het dodelijke wapen werd.

In Waarom heeft niemand mij verteld dat het zo erg zou worden in Afghanistan? is de lens van de telefoon gelijkgesteld aan het vizier van de scherpschutter met oorlogstrauma die er de hoofdrol in speelt. De mobiele telefoon is niet alleen maar plotmiddel, maar ook hoofdpersoon en opnamemedium. En het is maar een van de eerste films van vele die er met dit medium gemaakt gaan worden. Mobiele telefoonfestivals schieten als paddestoelen (en marketinginstrumenten) uit de grond.

We zijn altijd in beeld en altijd bereikbaar. De stad is een slagveld. Er is geen plek meer om te schuilen. Het cultuurpessimisme dat regisseur Cyrus Frisch in zijn film impliceert gaat verder dan het eindproduct misschien waarmaakt. David Fincher toont het alternatief. Geen fax betekent het risico nemen dat er ergens in de heuvels van San Francisco een moordenaar rondloopt. En blijft rondlopen.