Nieuw onderwijs stuit op juridische grenzen

Een alternatieve, particu-liere school moet aan eisen van de overheid voldoen. Anders is het geen school. Wie zijn kind er dan toch heen stuurt, krijgt straf.

De overheid mag bepalen of een school een school is. Dat heeft de kantonrechter in Utrecht gisteren bepaald. Het is de eerste keer dat een rechter deze conclusie trekt.

De Utrechtse kantonrechter deed uitspraak in een symbolische strafzaak tegen twee ouders van kinderen van de particuliere school De Ruimte in Soest, die zowel basis- als middelbaar onderwijs aanbiedt. Beide ouders hebben, conform de eis van het OM, een voorwaardelijke boete gekregen van honderd euro. Maar de zaak ging vooral om het beantwoorden van een principiële vraag over de vrijheid van het onderwijs.

Diverse particuliere scholen met ‘radicaal vernieuwend onderwijs’ voldoen volgens de Inspectie van het Onderwijs niet aan de wettelijke eisen. Zo leggen sommige scholen de vorderingen van leerlingen niet goed vast. En leerlingen mogen vaak zelf weten wat ze op een dag willen doen. Iederwijs is het bekendste concept in deze categorie.

De scholen in kwestie kunnen bij onvoldoende gebleken kwaliteit niet worden bestraft met het intrekken van overheidssubsidie, doordat ze die niet ontvangen. In plaats daarvan worden de ouders van kinderen op deze scholen vervolgd wegens ontduiking van de Leerplichtwet. Als de inspectie bepaalt dat een school zich geen school mag noemen, overtreden ouders die wet als ze hun kinderen ernaartoe blijven sturen.

Vijf jaar geleden kwam de rechtbank in Zutphen tot een geheel ander oordeel. Twee ouders van kinderen van basisschool de Aventurijn in Loenen stonden terecht voor hetzelfde vergrijp. Zij werden vrijgesproken. De rechter verwees naar artikel 23 van de Grondwet, dat stelt dat mensen naar eigen inzicht een school mogen oprichten. De Aventurijn, zei de rechter toen, mag zichzelf een school noemen.

Maar De Ruimte mag dat dus niet meer. Volgens de Utrechtse rechter mag de overheid bepaalde kwaliteitseisen stellen.

De ouders beriepen zich in hun verweer onder meer op het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Daarin staat dat niemand het recht op onderwijs mag worden ontzegd en dat de staat het recht van ouders eerbiedigt om onderwijs te kiezen dat aansluit bij hun godsdienstige en filosofische overtuigingen. Omdat dit volgens de rechter niet uitsluit dat de staat kwaliteitseisen mag stellen, zullen ouders „enige bemoeienis van de staat moeten accepteren in het belang van hun kind”.

De ouders in kwestie en de school betwisten deze uitleg. Bestuurslid Margo Bruins van ‘democratische school’ De Ruimte: „De uitspraak is een aanslag op de vrijheid van onderwijs. Op deze manier zijn ouders niet langer vrij om hun eigen onderwijs te kiezen.” De Ruimte, aldus Bruins, doet zijn best om aan de eisen van de inspectie te voldoen. „Wij volgen de ontwikkelingen van onze leerlingen wel, maar op onze eigen manier. We proberen nu om dat beter te registreren, zodat ook de inspectie het kan zien.”

De ouders gaan in beroep tegen de uitspraak, die daardoor niet direct gevolgen heeft voor de betrokken kinderen. Zolang de zaak nog onder de rechter is, mogen de kinderen op De Ruimte blijven.

Een woordvoerster van de inspectie zegt „tevreden” te zijn over het vonnis. „We zijn blij dat de rechter onze visie op De Ruimte ondersteunt. Particuliere scholen moeten aan dezelfde eisen voldoen als reguliere scholen.” De inspectie wijst erop dat de politiek bezig is om de criteria voor particuliere scholen „duidelijk in de wet vast te leggen”.

Daardoor zal het in de toekomst vermoedelijk nog moeilijker worden om een school te stichten. De aanscherping van de Leerplichtwet ligt nu bij de Eerste Kamer. Als die op 5 juni voor stemt, moeten scholen voortaan een aantal kerndoelen in het programma opnemen en verplicht vakken geven als Nederlands en wiskunde.

Van de 49 particuliere scholen in Nederland komen er volgens staatssecretaris Dijksma (Onderwijs, PvdA) achttien in problemen onder de aangescherpte wet. De Tweede Kamer steunde de aanscherping. Dat zal naar schatting gevolgen hebben voor zo’n driehonderd kinderen. Onder die achttien scholen hoort ook de Aventurijn in Loenen.

Kijk voor een overzicht van particuliere scholen op www.onderwijsinspectie.nl/watdoenwij/soortenonderwijs/Particulier_onderwijs