Niet zappen, opstaan – dat scheelt vijf kilo

Tweehonderd miljoen volwassen Europeanen kampen met overgewicht.

De Europese Commissie komt met aanbevelingen om obesitas tegen te gaan.

De Volendamse mevrouw Rooseboom sluit aan bij een van de vijf lange rijen in McDonald’s in Amsterdam-Zuidoost. In haar hand houdt zij een lijst met daarop de eetwensen van zeven kinderen. Kinderfeestje. Ongeduldig schreeuwen ze vanaf hun tafel om hun eten.

„De kinderen wilden naar McDonald’s voor het speelgoed dat ze bij hun eten krijgen”, zegt Roosebom even later. Zelf komt zij ook „heel vaak” bij McDonald’s. „Zelfs voor de lunch. Als het echt ongezond was, lag ik dood en al begraven.” Zij wijst naar de meiden die zich tevreden hebben gestort op hun hamburgers en patat. „Sommige meisjes zitten op balletles. Ze eten en leven gezond, af en toe mogen ze toch wel zondigen?”

Eurocommissaris van volksgezondheid Markos Kyprianou komt vandaag met concrete voorstellen om overgewicht en vetzucht in de Europese Unie te bestrijden. 200 Miljoen volwassenen in de Europese Unie kampen met overgewicht of zelfs obesitas, ziekelijk overgewicht.

„Obesitas grijpt in Europa in rap tempo om zich heen en dit levert niet alleen groot gevaar voor de volksgezondheid op maar ook hoge economische kosten”, zei Kyprianou onlangs. Overgewicht verhoogt het risico op tal van ernstige ziekten, waaronder hartaandoeningen, beroertes, aandoeningen aan de luchtweg, artritis en bepaalde vormen van kanker.

De ‘obesitasepidemie’ is verantwoordelijk voor tussen de 2 en 8 procent van de totale ziektekosten in de EU. In Nederland ligt dat percentage rond de twee, oftewel een miljard euro per jaar , zegt Wanda Bemelmans van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Dat zwaarlijvigheid niet eerder de nodige aandacht heeft gekregen, komt doordat mensen er niet acuut aan sterven, zeggen deskundigen als Bemelmans en cardioloog Ernst Rietzschel, werkzaam aan de Universiteit van Gent. Uit een onderzoek van Rietzschel bleek dat 12 procent van de Vlamingen aanleg heeft om obesitas te ontwikkelen. Overgewicht en obesitas kennen meer dan één oorzaak, en dat verklaart volgens Bemelmans de late belangstelling. Ongezond voedsel wordt steeds meer, aantrekkelijker en goedkoper aangeboden, terwijl als gevolg van de automatisering mensen tegenwoordig ook nauwelijks bewegen op hun werk, vat Bemelmans de oorzaken kort samen. „Die vele oorzaken maken dat dit probleem moeilijk is aan te pakken.”

Volgens Rietzschel hebben mensen de afgelopen eeuw een „langzame evolutie” van 2,5 miljoen jaar in één klap tenietgedaan. Vroeger aten mensen veel in tijden van overvloed om juist te kunnen overleven wanneer voedselschaarste optrad. „We zijn meer gaan eten, er is continu voedsel in overschot en we bewegen steeds minder. Mensen zijn niet gemaakt om generaties lang te veel voedsel tot zich te nemen.” Rietzschel zegt dat de mens elk jaar zo’n 500 gram aankomt gedurende zijn leven. „Dat is precies een half klontje suiker per dag.” Hij rekent uit dat mensen moeiteloos hun gewicht zouden behouden wanneer ze elke keer als ze willen zappen naar het televisietoestel zouden lopen.

Eurocommissaris Kyprianou zal naar verwachting een integrale aanpak voorstellen. Via voorlichting aan consumenten, het aanzetten van fabrikanten tot het produceren van gezonder voedsel en het veranderen van de „obese omgeving” moet overgewicht worden bestreden. Ook zal hij pleiten voor meer lichamelijke opvoeding in het lespakket, gezond voedsel in schoolkantines, en schoolfruit, verwacht Bemelmans. Kyprianou kan de lidstaten niet dwingen zijn voorstellen uit te voeren.

Toch is zo’n „strategische aanpak” nuttig, meent Bemelmans. Volgens haar wordt de „maatschappelijke druk” op de overheden en instanties steeds groter om overgewicht te bestrijden. „Scholen zagen tot een paar jaar terug nog geen rol voor hun weggelegd bij de bestrijding van overgewicht, nu erkennen ze tenminste hun verantwoordelijkheid.”

Rectificatie / Gerectificeerd

De kop van het stuk Niet zappen , opstaan – dat scheelt vijf kilo (woensdag 30 mei, pagina 12) is niet correct. Bedoeld is 500 gram, het gewicht dat de mens jaarlijks aankomt volgens cardioloog Ernst Rietzschel in het artikel. Met opstaan in plaats van zappen zou die gewichtstoename kunnen worden vermeden.