‘Hier komt uw lijntje coke vandaan’

Paul Rosenmöller reisde af naar Tsjaad, Niger en Colombia om in een nieuwe serie tv-programma’s verslag te doen van ‘stille rampen’: „Nederland is iets te veel met zichzelf bezig.”

„Misschien heeft u ook wel eens een lijntje gesnoven of kent u iemand die dat deed?” Zo begint Paul Rosenmöller zijn nieuwe televisieprogramma, op een bootje op een Colombiaanse rivier. Grote kans, vervolgt de voormalige GroenLinks-leider, dat die cocaïne uit Colombia afkomstig is. In een nieuwe IKON-serie doet Rosenmöller verslag van ‘stille rampen’ op verscheidene continenten: sluimerende catastrofes die zich volgens de programmamakers aan de aandacht van de meeste media onttrekken. Na Colombia komen nog vier stille rampen aan bod: de schrijnende armoede in Niger, de milieuschade door de ontbossing in Indonesië, de dreigende humanitaire ramp in Tsjaad en de prijs van economische groei in China. Na de reeks portretten van bekende mensen die hij drie seizoenen maakte, vertelt Rosenmöller, ontstond de behoefte aan een serie over de grote, internationale vraagstukken: „Daar wordt hier weinig aandacht aan besteed. Nederland is iets te veel met zichzelf bezig.”

De stille ramp die het programma in Colombia behandelt, is het gevolg van de strijd tussen paramilitairen, guerrillastrijders en het staatsleger. Door de voortdurende schermutselingen op het platteland zijn zo’n drie miljoen Colombianen op de vlucht geslagen, becijfert Rosenmöller. In het departement Chocó sprak hij met vluchtelingen.

De verhalen bevatten steeds een zelfde patroon. Boerengemeenschappen worden geïntimideerd of op gewelddadige wijze gedwongen hun grondgebied te verlaten. Of het nu gaat om paramilitairen, guerrillastrijders, leden van een drugskartel of een combinatie hiervan, het motief van de verjagers is altijd hetzelfde: de landbouwgrond vrijmaken voor cocaïneteelt.

Hoe gruwelijk het er daarbij aan toegaat, blijkt uit het relaas van een jongen: hij werd gedwongen te eten aan een tafel waarop ledematen van zojuist vermoorde dorpsgenoten waren uitgestald. Rosenmöller sprak ook met een voormalig lid van de guerrillabeweging ELN, met een ex-paramilitair en met de minister van Buitenlandse Zaken die zelf zes jaar werd gegijzeld door de guerrillabeweging FARC.

Gedurende de uitzending wordt de rampzalige spiraal van geweld en gewin, ontvoeringen en anarchie in Colombia duidelijk. Onder de armste, afro-Colombiaanse bevolkingsgroep vielen de meeste slachtoffers, constateert Rosenmöller: „Hoe zwarter hoe armer, dat kun je over de hele wereld wel stellen.” Maar de programmamaker ontdekt ook een lichtpuntje. De IKON-ploeg reisde met een aantal boerengezinnen mee naar het dorp waaruit ze ooit werden verdreven. In dit dorp, Carillo, lappen de bewoners de puinhoop op die een guerrillalegertje er aanrichtte. Ze vertellen over hun verloren dierbaren, maar zwijgen nog altijd over de vermoedelijke daders.

Rosenmöller legde in de maanden dat hij voor de serie op pad was ‘een aantal ongelofelijk heftige verhalen’ vast. Op zijn laatste reis was hij zeer getroffen door de schaduwzijde van de snelle economische groei in China. „Met als gevolg een enorme milieuvervuiling, maar ook een stuitende uitbating van arbeid. Op een bouwplaats verkeerden de arbeiders onder barbaarse omstandigheden. Die mannen werkten van zonsopgang tot zonsondergang en sliepen met zestien man in stapelbedden, in containers van vier bij vijf meter.”

In Tsjaad schrok hij van de explosieve situatie in het grensgebied bij Darfur: „Mensen die vluchtten voor de luchtaanvallen of voor troepen die hun dorpen platbrandden. Ze hadden gerend voor hun leven, velen hadden familie verloren. Dat was ook aangrijpend. De formule van deze reeks laat gelukkig ruimte om die gevoelens te tonen.”

Maar het primaire doel van deze reeks is, benadrukt Rosenmöller, de kijkers kennis te laten nemen van minder bekende kwesties en ontwikkelingen. „Ik sliep vijf nachten in een Nigeriaans tentendorp. Hoe is dat voor een rijke westerling? Wat betekent onze behoefte aan tropisch hardhout voor ons klimaat? Liefst heb ik dat mensen erover napraten, dat het ook effect heeft. Het verschilt wezenlijk van mijn werk in de Kamer. Toen bezocht ik die landen met een delegatie. Dan vergaderde je driekwart van de tijd en kon je daarnaast nog even het veld in. Nu ben ik ter plaatse continu bezig met het in beeld brengen van het vraagstuk.”

Toch verloochent de oud-politicus zijn achtergrond niet. In de uitzending over Niger doet de Nigeriaanse minister-president een oproep aan Nederland om met zijn land een ontwikkelingsrelatie aan te gaan. „Het is vreemd dat wij, als een van de rijkste landen ter wereld, geen donateur zijn van het armste land. Ik zal zorgen dat dit op het bordje van minister Koenders komt.”

Paul Rosenmöller in Stille Rampen. Ned. 2, 20.50-21.25u.