Afschuw over ‘show van de wanhoop’ ‘BNN speelt met emoties. Verwerpelijk’

Het idee van omroep BNN om patiënten in een showprogramma om een nier te laten strijden, is ook in het buitenland met afschuw ontvangen. De omroep zet door.

„Het idee klinkt zo walgelijk (widerlich), dat het alleen van de Nederlandse tv afkomstig kan zijn.” Zo begint vanochtend het bericht over BNN’s De Grote Donorshow in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Nog nooit kwam televisie zo dicht bij haar klassieke voorbeeld van het bloedoffer, aldus de Duitse krant.

Wat dit weekend als een rimpeling in de Haagse vijver begon met vragen van Tweede Kamerlid Joop Atsma (CDA), slaat inmiddels als een golf van verontwaardiging over Europa. In De Grote Donorshow zal Lisa, een 37-jarige kankerpatiënte, live op tv beslissen aan wie van drie meespelende nierpatiënten zij een van haar nieren zal afstaan. ‘Lisa’ (het is niet haar echte naam) heeft een hersentumor en heeft niet lang meer te leven. Het publiek kan haar met sms’jes advies geven.

Tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer zei minister Plasterk (PvdA, Cultuur en media) gisteren het programma „ongepast en onethisch” te vinden. Hij hekelde het „wedstrijdelement” en het „dingen naar de gunsten van de kijker” van de drie patiënten.

Een woordvoerder van de Europese Commissie vindt de show getuigen van een „tamelijk slechte smaak”. ‘Who survives? Viewers decide’ staat er boven een artikel in de Engelse The Times. De twee belangrijkste Italiaanse kranten besteden vandaag beide op de voorpagina aandacht aan de „show van de wanhoop”. De Corriere della Sera spreekt van „geschoktheid en debat in Nederland”, vanwege het programma. Volgens de krant durft men er in Italië nauwelijks over te praten, zoveel te ver gaat het voor Italiaanse begrippen. La Repubblica omschrijft de show als „ongelooflijk” en een „gedrocht”, maar erkent de goede intenties van de makers die het tekort aan orgaandonoren en de handel in organen aan de kaak willen stellen. Het is de vraag, aldus La Repubblica, of producent Endemol erin zal slagen om zich boven elke twijfel te verheffen. „Voor zich heeft hij een achterdochtig publiek: wij die niet willen, niet eens voor een moment, dat pijn een soort spektakel wordt.”

BNN-voorzitter Laurens Drillich zegt dat hij gerekend had op publiciteit rondom het programma, maar de heftigheid van de reacties heeft hem verrast. „Ja, de discussie gaat er nu voor zeventig procent over óf je zo’n programma wel mag maken. Maar dat betekent dat dertig procent van de gesprekken gaat over orgaandonatie. Een week geleden had niemand het daarover.” Een niertransplantatie vanuit een levend persoon is geen controversiële medische handeling, zegt Drillich. „Als de operatie op zich omstreden zou zijn, zouden we het niet doen.”

Drillich hoopt dat mensen hun eindoordeel willen opschorten totdat ze De Grote Donorshow hebben gezien. „Er wordt gesuggereerd dat we het programma nu wel kunnen afblazen, omdat we ons punt hebben gescoord. Dat gaan we dus niet doen. Voor de duidelijkheid: dit is geen uitgebreide publiciteitsstunt. We gaan het programma maken zoals we het hebben aangekondigd. ”

De BNN-voorzitter wil geen details geven over de medici met wie de omroep heeft gesproken. „Anders staat daar de pers meteen voor de deur. Vrijdag besluit Lisa aan wie ze haar nier wil afstaan. Als de storm is gaan liggen en er komen twee mensen die een persoonlijke band hebben opgebouwd, dan wil ik de dokter nog zien die een transplantatie weigert.”

Vervolg DON0R: pagina 3

DONOR

‘BNN speelt met emoties. Verwerpelijk’

Vervolg van pagina 1

VVD-senator en medisch ethica Heleen Dupuis is niet te spreken over het initiatief van BNN. „Van mij mag een heleboel, maar dit gaat te ver. BNN speelt met emoties, dat is verwerpelijk. De discussie gaat nu helemaal de verkeerde kant op. Straks willen mensen allemaal zeggenschap hebben over de patiënt die voor hun organen in aanmerking mag komen.”

Dat Lisa haar nier bij leven afstaat, geeft haar wel dat recht, weet Dupuis. „Maar eigenlijk vind ik dat alleen aanvaardbaar als het om ouders en kinderen gaat. Anders is het een zonde tegen het eerste medisch-ethische principe: geen gezond mens schaden.”

De Nierstichting heeft een officiële verklaring op haar website gezet om te „benadrukken dat de wijze waarop BNN het onderwerp van orgaandonatie aan de orde stelt – in een showprogramma – beslist niet de manier is waarop de Nierstichting dat zou doen”.

Michael Bos, adviseur van de Gezondheidsraad en bestuurslid van de Transplantatiestichting, noemt de situatie zoals die nu ontstaan is „smakeloos”. Het is wrang dat een doodzieke vrouw op haar sterfbed nog een zeer ingrijpende niertransplantatie moet ondergaan, vindt hij. „Het programma schiet z’n doel voorbij. Donatie bij leven heeft niets te maken met de vraag naar geregistreerde orgaandonoren. Bij leven doneren kan ook alleen maar bij nieren en een deel van de lever.”

De vraag om postmortale donororganen is nog altijd groot , weet Bert Elbertse van NIGZ Donorvoorlichting. Die organisatie zond in 2005 De Nationale Donoractie uit op SBS6, gepresenteerd door Cindy Dartell. Dat programma leidde tot 100.000 extra geregistreerde donoren. Elbertse vermoedt dat de huidige show eerder een averechts effect sorteert bij kijkers. „Goed, iedereen heeft het wel weer over orgaandonatie. Maar de vorm is hier totaal verkeerd.” Hij denkt dat de show de angst en twijfels die mensen hebben over transplantatie eerder zullen versterken, door het onderwerp zo expliciet in beeld te brengen.

Tweede Kamerlid Joop Atsma van het CDA zei gisteren tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer „aangeslagen” te zijn door de show. „Gaan we meemaken dat iemand een donororgaan gaat verkopen, wellicht voor een goed doel”, vroeg hij zich af.

Samen met ChristenUnie en SGP vroeg Atsma de minister dit soort programma’s in de toekomst tegen te houden. Minister Plasterk is dat niet van plan. „De grondwet verbiedt dat ik ingrijp. De publieke omroep is verantwoordelijk voor de eigen programma’s.” De PvdA-bewindsman zei wel dat hij de intentie van omroep BNN prijst om aandacht te krijgen voor het tekort aan donoren in Nederland. „Dat is alleen maar positief.”

Drillich van BNN is tevreden over deze afweging van de minister. „Wanneer is er voor het laatste een programma verboden in Nederland? Met die oproep van Atsma heb ik om principiële redenen heel veel problemen.”

Discussieer mee over de vraag of de ‘Donorshow’ wel of niet kan op www.nrc.nl/discussie

Nieren zuiveren bloed van afvalstoffen