Kiezen voor senator uit eigen provincie

Vandaag stellen Provinciale Staten-leden de nieuwe Eerste Kamer vast. Niet iedereen stemt op de eigen partij. „Ik heb het zuiden van Nederland al mee.”

Een rustige Tweede Pinksterdag was het niet, zegt Statenlid Johan Robesin, fractievoorzitter van de Partij voor Zeeland (twee zetels). Er werden „tientallen telefoontjes” gepleegd. Partijen proberen Statenleden ervan te overtuigen op een andere partij te stemmen. Robesin zelf kreeg onlangs een mail van de ChristenUnie. Of hij vandaag, bij de verkiezingen voor de Eerste Kamer, op die partij wilde stemmen.

Robesin stemt op de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF), de koepel van regionale partijen. Hij wil graag een Zeeuwse in de Eerste Kamer hebben en is daarom twee acties gestart. Hij heeft D66-Statenleden door het hele land benaderd om op hun nummer drie te stemmen, de Zeeuwse Johanna Boogerd. „Het ziet er goed uit”, zegt hij opgetogen. En hij is een actie begonnen voor de nummer twee van de OSF, Emma Kraak. Zij moet lijsttrekker Hendrik ten Hoeve, een Fries, van zijn senaatszetel stoten. „Ik heb het zuiden van Nederland al mee.”

Vandaag stellen 564 leden van de Provinciale Staten de nieuwe Eerste Kamer vast. De senaat wordt via een zogeheten ‘getrapte verkiezing’ samengesteld. De kiezer bepaalt wie de Statenleden zijn, zij bepalen vervolgens wie de 75 Eerste-Kamerleden worden. Globaal staat de uitslag wel vast. De regeringscoalitie van CDA, PvdA en ChristenUnie zal haar meerderheid in de senaat behouden. Uw stem telt dus dubbel, zeggen partijen. Een minder positieve uitleg kan ook: met democratie heeft de verkiezing van de Eerste Kamer – het orgaan dat wetten kan goedkeuren of blokkeren – maar weinig te maken.

Statenleden hoeven niet te stemmen op hun eigen partij. Zo stemde vanochtend Statenlid Tinus Snyders van de partij Mooi Utrecht niet op de OSF, maar op de Partij voor de Dieren. Dat kan die laatste partij een extra zetel opleveren. Partijen zijn in Den Haag bovendien lijstverbindingen aangegaan om restzetels te verdelen. Er zijn er drie: CDA, ChristenUnie en SGP gaan samen, evenals VVD, D66 en Onafhankelijke Senaatsfractie. De derde combinatie is GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Hierdoor hopen GroenLinks, D66 en de SGP aanspraak te kunnen maken op een extra zetel.

Om vreemd stemgedrag tegen te gaan, moesten de Statenleden in alle provincies voor het eerst op hetzelfde tijdstip stemmen. In het verleden kwam het voor dat fracties met voorkennis gingen stemmen, waardoor ze de kandidatenlijst in de war schopten.

De partijen zelf doen ook moeite hun Statenleden te disciplineren. Zo kregen alle VVD-Statenleden een brief van partijvoorzitter Jan van Zanen met het verzoek op lijsttrekker Uri Rosenthal te stemmen. In de provincie Noord-Holland hadden alle VVD-staten dat vanmorgen ook gedaan, zegt Statenlid Ruben Vis. Hij vindt dat hij verplicht is te kiezen zoals de partij wil omdat hij door de partij in Provinciale Staten zit. „Een burger mag stemmen op wie hij wil. Maar ik ben gekozen om te kiezen.”

Als Statenleden niet op de lijsttrekker stemmen, kiezen zij meestal voor een kandidaat uit de eigen provincie. In Zuid-Holland stemden bijvoorbeeld negen van de dertien CDA-fractieleden op de nummer dertig op de lijst, Hans Klein Breteler.