Iedereen z’n eigen wiki

De Nederlandstalige versie van Wikipedia heeft vandaag de mijlpaal van 300.000 artikelen bereikt. Toenemende kritiek op de webencyclopedie leidt tot een scala aan alternatieve ‘wiki’-sites.

Wikipedia wordt vaak gezien als hét succes van internet. Een internationaal, gratis toegankelijk naslagwerk dat democratisch wordt gevuld door gebruikers. Iedereen mag meedoen en artikelen schrijven en bewerken. ‘Samen weten we alles’, luidt het credo van Wikipedia.

Maar weten we het ook werkelijk, is één van de vragen die de Amerikaanse filosoof Larry Sanger, medeoprichter van Wikipedia, onlangs heeft gesteld. Sanger, die hoofdredacteur is geweest van Wikipedia-voorganger Nupedia, vindt de anti-elitaire houding van Wikipedia gevaarlijk. Hij juicht het toe dat de macht over kennis minder wordt door collaboratieve projecten als Wikipedia. De keerzijde van deze ontwikkeling is echter het verdwijnen van het respect voor betrouwbare informatie en de toegevoegde waarde van deskundigen.

Volgens Sanger is de schaduwkant van Wikipedia geen logisch gevolg van digitale samenwerkingsprojecten. Hij kan zich heel goed een web 2.0 voorstellen waarin ook experts een rol spelen. „De nieuwe kennispolitiek die ik voorsta, plaatst de deskundigen aan het hoofd van de tafel”, aldus Sanger in het essay Who says we know dat verschenen is op de site Edge. Leken worden ook uitgenodigd om aan tafel plaats te nemen, zegt Sanger. Ze spelen in zijn visie echter niet zo’n prominente rol als bij Wikipedia.

De discussie of Wikipedia betrouwbaar is of niet wordt sinds de oprichting van de online encyclopedie in 2001 gevoerd. Volgens een onderzoek van het wetenschapstijdschrift Nature uit december 2005 is het open source naslagwerk bijna net zo betrouwbaar als de professionele concurrent Encyclopedia Britannica. De onderzochte artikelen in de Encyclopedia Britannica telden gemiddeld 2,5 fouten en die in Wikipedia vier.

Dat Wikipedia een centrale redactie ontbeert, is wel vaak duidelijk. In het artikel over Nupedia op de Nederlandstalige Wikipedia bijvoorbeeld ontbreekt het feit dat Larry Sanger hoofdredacteur van deze site was. Deze informatie wordt wel vermeld in de Engelse versie.

Anonimiteit is een ander probleem waar Wikipedia onder lijdt. Auteurs zijn alleen onder een schuilnaam (nickname) bekend. Dat leidt ertoe dat informatie moeilijk te verifiëren is. Neem bijvoorbeeld het Wikipedia-artikel over de Nederlandse pedofielenvereniging Martijn. De toon en inhoud van het artikel verraden grote partijdigheid, maar omdat de auteurs van het artikel zich verschuilen achter pseudoniemen als Reizende Roel en Xyboi is het onmogelijk om te achterhalen welke achtergrond ze hebben.

Uit onvrede met Wikipedia heeft Sanger een nieuwe online encyclopedie opgericht onder de naam Citizendium. De naam is een samentrekking van citizen’s compendium. Het is de bedoeling dat Citizendium gebruikers van onafhankelijke en getoetste informatie voorziet zodat ze zelf een mening kunnen vormen.

Citizendium is ook gebaseerd op een open model. In principe mag iedereen bijdrages leveren, maar auteurs zijn verplicht om hun echte naam te gebruiken en deskundigen hebben het laatste woord. Vanwege de geringe omvang van de database, 1.900 artikelen, zal Citizendium voorlopig nog niet aanslaan onder gebruikers.

Scholarpedia is nog strenger dan Citizendium. De artikelen in deze wetenschappelijke wiki worden alleen door academici geschreven die zijn uitgenodigd door de redactie. Voor publicatie worden alle artikelen onderworpen aan peer review, zoals ook bij serieuze wetenschappelijke tijdschriften gebruikelijk is. Er zijn meer verschillen met Wikipedia en Citizendium. Scholarpedia streeft er niet naar een alomvattende encyclopedie te zijn, maar richt zich op een aantal wetenschapsgebieden, vooral in de exacte vakken. De wetenschapperswiki, die nog lang niet af is, bevat bijvoorbeeld de volgende drie losse naslagwerken over neorowetenschappen, dynamische systemen en computerintelligentie. Het is de bedoeling dat deze encyclopedieën ook als boek worden gepubliceerd.

Een bijzondere variant op Wikipedia is Conservapedia. Dit uit conservatief-christelijke kring afkomstige initiatief heeft geen enkele pretentie om onafhankelijk te zijn. Conservapedia, dat ruim 10.000 artikelen bevat, maakt meteen duidelijk dat homoseksualiteit volgens de Bijbel verboden is en dat homoseksuelen promiscue en geestesziek zijn. Ook de evolutietheorie wordt in twijfel getrokkenen vergeleken met de praktijk van het aderlaten in de achttiende eeuw. Daar geloofden destijds veel medici in, ‘dus’ is de consensus over de evolutietheorie discutabel, aldus de uitleg in de conservatieve wiki.

www.wikipedia.orgwww.citizendium.orgwww.scholarpedia.orgwww.conservapedia.com