Het beste hersenvoer is vies

Vandaag begint de derde en laatste eindexamenweek.

nrc.next geeft examentips: geen GHB, plop niet te snel een blikje open en liever een mueslireep dan een Mars.

Geen powerpillen; een traditioneel Engels ontbijt is heel goed voor de hersenprestaties. Foto Leo van Velzen Tilburg, 09-02-07. Onderdeel van de tentoonstelling "Large Field Array" van Keith Tyson in De Pont . Foto Leo van Velzen NrcHb.

Mijn moeder bakte iedere morgen een biefstukje voor me op examendagen. Biefstuk op brood. Dat was niet normaal. Waarom opeens biefstuk in de ochtend?

Ze dacht, denk ik – toen in 1970 – dat vlees goed was voor de alertheid en het denken. Onzin, naar de huidige stand van wetenschap. Voor mijn examendenkkracht was het brood waarop het biefje rustte veel belangrijker.

Hersenen willen suiker. Spieren verbranden ook eiwit en vet als ze energie nodig hebben. Maar hersencellen zijn kieskeurig. Ze willen alleen suiker als brandstof. Moet je dan ’s morgens frisdrank met flink veel suiker drinken voor je drie uur lang een examen gaat maken?

Onverstandig, want je loopt het risico dat je halverwege het examen in een gigantische hypo verzeild raakt en dan geen zinnige gedachte meer hebt.

Suiker in frisdrank bezorgt je zo’n overdosis suiker dat je stofwisseling in de war kan raken. Dat komt zo: als je ’s morgens opstaat, zit er ongeveer 5 gram suiker in de 5 liter bloed die in je lichaam rond stroomt. Je plopt een blikje Cola open, of een Red Bull, of een flesje Hero Fruit2day. Hoe gezond zo’n drankje ook kan lijken, je krijgt opeens 25 tot 30 gram suiker binnen.

Die suiker komt snel in je bloed terecht. Te veel losse suiker in je bloed is gif. Als een razende maakt je alvleesklier het eiwit insuline aan om die suiker uit je bloed naar je spieren, hersenen en lever te vervoeren. De insuline hoeft maar iets te lang aan het werk te blijven en dan verdwijnt álle suiker uit je bloed. Je hersenen zitten dan zonder, je krijgt honger, wordt slap en kunt niet meer denken. Hypo.

Om je hersenen tijdens de drie uur dat het examen duurt genoeg energie te geven, heb je ook suikers nodig die langzaam in je bloedbaan komen, doordat je ze eerst moet verteren. Die langzame suikers zijn het zetmeel in brood, muesli en in de meeste cornflake-achtige dingen. Brood met jam. Muesli met yoghurt. Mueslirepen maar geen Marsen. Dat is ideaal hersenvoedsel voor een examen.

Er is onderzoek naar gedaan: scholieren die ’s morgens alleen frisdrank dronken en daarna kennis- en intelligentietestjes deden, presteerden net zo goed als zeventigjarige bejaarden die wel goed hadden ontbeten.

Nog erger: een traditioneel Engels ontbijt van witte bonen in tomatensaus is heel goed voor de hersenprestaties. In de saus zitten wat snelle suikers en in die bonen zit zetmeel dat langzaam wordt afgebroken tot suikers. Vies, maar wetenschappelijk bewezen.

Moet je véél eten voor een examen? Nee, echt niet.

Je hersenen verbruiken niet veel meer energie dan anders, maar zo’n tien procent. Als ze veel meer gingen verbruiken, zoals spieren bij sporten, dan zou je van hard nadenken gaan hijgen. Hersenen hebben constant vrij veel energie nodig. Hersenen zijn 2 procent van je lichaamsgewicht, maar ze verbruiken meer dan 25 procent van de suiker die je opstookt als je gewoon rustig zit.

Daarmee blijven de elektrische stroompjes in je hersenen op gang. Dat zijn je herinneringen en de gegevens die je bij het examen moet weten.