De Balkenende-doctrine

Premier Balkenende heeft voorgesteld om de Europese Grondwet niet langer grondwet te noemen. Een alternatieve naam had hij zo snel niet voorhanden. Zijn positieve instelling kennende, zal hij wel dik tevreden zijn met ‘verdrag’. Een fijne, vertrouwd klinkende naam voor een document dat door de lidstaten wordt vastgesteld. Je hoort hem zijn speech al oefenen: „Dat negatieve altijd, alleen omdat we nu geen grondwet hebben. Een verdrag is toch prachtig? Laten we ook eens een keer blij zijn met wat we wel hebben!” Hij vertaalt het nog even in bed – Always/ immer/ toujours/that/diese/la/negativity/Negativität/negativité. En dan op naar het parlement.

Maar een EU-verdrag in plaats van een grondwet is niet prachtig, noch doet het recht aan de wens van de tegenstemmer. Als we iets kunnen afleiden uit de uitslag van het referendum, dan is het wel dat de bevolking kennelijk genoeg had van de onnavolgbare technocratie die het Europese project heeft opgeleverd. Als een alg breidde de EU zich uit, zonder dat iemand iets werd gevraagd. Dat gevoel doe je geen recht door via de achterdeur regelgeving door te voeren die eerder massaal werd afgewezen. Dan heb je er juist niets van begrepen. Bovendien, waarom zou een ‘lichter’ document geen grondwet mogen heten? Schrijf een mooie preambule (‘Wij Europeanen...’), besteed extra aandacht aan de grondrechten, dan ligt er een prima grondwet.

Als ze wordt aangenomen, wordt het de eerste grondwet voor het grondwetloze Engeland. Symbolen, daar gaat het om. Niet om het leveren van ‘gedoogsteun (...) aan een paar noodzakelijke wijzigingen voor het optimale functioneren van het bureaucratische apparaat mede met het oog op de nieuwe lidstaten’.

Het Nederlandse ‘nee’ betekent niet dat onze regering de aankomende jaren alleen nog maar ‘nee’ hoeft te zeggen tegen grootse voorstellen, gesteund door haar talloze ontmoetingen met de gewone bevolking. Het ‘nee, zo niet’ ombuigen in een volmondig, ‘ja, zo wel’. Ik dacht dat dát nu net de Balkenende-doctrine was.

Menno van der Veen

Publicist en programmamaker bij de Balie in Amsterdam.