Stop de show, ga regeren

Heeft het kabinet de afgelopen honderd dagen naar u geluisterd? Ik ken niemand die met dit kabinet heeft gesproken. Honderd dagen Balkenende- IV werd afgesloten met een tv-show. Ab Klink, de minister van Volksgezondheid en de ideoloog van het CDA, kon echter niet vertellen wat hij precies leerzaam had gevonden van de gesprekken met de mensen in het land. ‘De mensen in het land’ is een buitengewoon geheimzinnige categorie. Naar alle waarschijnlijkheid werd dit gedoe door de bewindspersonen als een buitengewoon vervelende en vermoeiende onderneming ervaren. Ik ben geen cynicus. Dit is echt zo. En het heeft ook een logische achtergrond.

In een vertegenwoordigende democratie praten (aanstaande) politici gedurende de verkiezingen met de burgers. En als het goed is, luisteren ze ook weleens naar hen. Het zou uiteraard perfect zijn wanneer ook de burgers zich verdiepen in de plannen van de politici. Dan hebben ook zíj geluisterd. Daarna volgt de gang naar de stembus. Natuurlijk moeten de politici ná de verkiezingen regelmatig naar de burgers gaan om hun werkzaamheden kritisch te laten toetsen door diezelfde burgers. Want voordat je het weet komt de volgende verkiezingenronde eraan. Maar honderd dagen, kort ná de verkiezingen weer naar het land in trekken om te luisteren, betekent dat men de verkiezingen heeft afgesloten zonder naar burgers te hebben geluisterd. Dit is de kern van het probleem: de kloof tussen de burgers en de politiek.

Ondertussen is er een regeerakkoord waarin in grote lijnen staat geschreven wat er gaat gebeuren. Op cruciale punten mag geen bewindspersoon ervan afwijken met een beroep op de wensen van de burgers. Een voorbeeld: de leden en de aanhang van de PvdA wil een onderzoek naar Irakoorlog. De PvdA-fractie mag dit verzoek niet honoreren, want dan hebben we een kabinetscrisis. Nog een voorbeeld: veel aanhangers van het CDA willen geen algemeen pardon voor asielzoekers. Dit kan ook niet worden gerealiseerd.

Wat het kabinet heeft gedaan is ook onwenselijk. Aan het honderd dagen geklets kleven risico’s:

Dit proces schept een sluiproute voor de wijziging van plannen en de financiering ervan. Dit is al gebeurd. Er zijn veel mooie ideeën en plannen gelanceerd die reeds door Balkenende en Bos onuitvoerbaar zijn verklaard. Omdat de financiële onderbouwing van het regeerakkoord dan in gevaar komt. Bos moet dus keuzes maken.

Straks zal de burger zich afvragen: hebben ze naar mij geluisterd? Het antwoord is natuurlijk: neen. Het gevolg is groeiend wantrouwen bij de burgers. Dan zijn we precies op het probleem beland wat we juist wilden oplossen. Met wie wordt ondertussen niet gepraat? Het parlement.

Laten we die grote tv-show de Balkenende-tape noemen. En als ik moet kiezen tussen de Balkenende-tape en de Wouter-tapes, dan kies ik voor de laatste. Ik heb over Balkenende altijd onbevooroordeeld geschreven. Nu zeg ik in alle eerlijkheid dat die honderd dagen, afgezien van de bovengenoemde argumenten, ronduit een oneerlijke politieke vertoning was. De Balkenende-tape is gekunsteld en niet waarachtig. Het kabinet behandelde gedurende honderd dagen de burgers als geestelijk gehandicapten die niet of nauwelijks kunnen begrijpen dat hun verzorger beleefdheidshalve doet alsof die luistert. Terwijl de Wouter-tapes getuigden van politieke moed. Daar durfde een politicus zich kwetsbaar op te stellen, we zagen hem in het echt, zonder controle, zonder trucjes en zonder bedrog. De Wouter-tapes toonde in volle omvang de tragische aard van politiek. De Balkenende-tape toonde daarentegen de komische momenten van het politieke bedrijf.

Voor Bos wordt het nu nog tragischer: de muiterij, onervaren ongeleide projectielen (Tichelaar) de opstand van opportunisten en vergeten figuren. Dat laatste doet zich voor in de persoon van de oud-PvdA campagnestrateeg (ten tijde van Ad Melkert) Jacques Monasch. Via een persbericht liet hij ons weten dat hij zich gaat oriënteren op een nieuwe beweging in de PvdA die de koers van de PvdA in de komende jaren verregaand moet gaan beïnvloeden. En dan nog dit: „Met de opmerkingen van fractievoorzitter Tichelaar in het maandblad Opzij is de totale onttakeling van de PvdA nabij. Het wordt weer tijd voor echte sociaal-democraten!”, meent Monasch. Wat is die echte sociaal-democraat? „Kern in die beweging is afscheid van het bestuurdersfetisjisme en de overdosis beleidsmedewerkers en ambtenaren; terugkeer naar de menselijke maat en een sturende en optredende overheid die weet wat ze wil. Niet het weg met de politiek en overheid, maar sturende pretenties, kennis van veranderingsprocessen vorm gegeven in concrete plannen, moeten weer voorop staan.” De menselijke maat, bestuurdersfetisjisme, dit zijn Fortuyns opvattingen. Het is mosterd na de maaltijd. Toen Monasch Fortuyn hevig bestreed, had hij tot dit inzicht moeten komen. Monasch, een vergeten figuur uit de politieke communicatiewereld streeft naar de echte sociaal-democratie. Daarvoor reikt hij de PvdA „7 nieuwe rode veren” aan. Waar zijn ze nou mee bezig? Zeven nieuwe rode veren!

Na de Wouter-tapes begon volgens critici de PvdA zichzelf te kastijden. En dit is onbegrijpelijk. Dankzij Wouter Bos zitten ze nu in het kabinet. De SP wilde niet meeregeren. Marijnissen wil, zoals zijn voorbeeld Hugo Chavèz, alléén regeren. GroenLinks haakte ook af zonder een geldige reden. Kennelijk missen ze nog de politiek-strategische kwaliteit en de moed die de Duitse Groenen hebben. Kortom, een links kabinet was ondenkbaar.

Ga regeren en zoek niet naar rode veren. Want we zijn erg benieuwd hoe de sociaal-democraten van een pre-prachtland een prachtland willen maken. De honderd dagen zijn voorbij. De camera’s zijn uit. De show is afgelopen. Maak geen tapes meer, ga regeren en leg verantwoording af.