Sluiting tv-zender stoort ook aanhangers Chávez

De sluiting van een populaire tv-zender in Venezuela verontrust veel burgers. Ook aanhangers van president Chávez.

Zondag om 23.59 uur gaat de stekker er uit bij Radio Caracas Televisión, de in 1953 opgerichte en oudste commerciële zender van Venezuela. Het populaire kanaal moet uit de lucht en op zijn frequentie zal direct na middernacht Teves gaan uitzenden: een ‘educatief’ kanaal waarvan de regering van de links-nationalistische president Hugo Chávez de inhoud verzorgt.

Chávez neemt een gok door dit lang aangekondigde besluit door te zetten. Niet zozeer omdat het Europese Parlement donderdag een motie aannam die het een „alarmerend precedent” noemde. Of omdat de Senaat in Washington de Organisatie van Amerikaanse Staten opriep „passend” te reageren. En evenmin omdat het Comité voor de Bescherming van Journalisten en Human Rights Watch het besluit een ernstige aantasting van de vrijheid van meningsuiting noemden.

Chávez neemt vooral een gok omdat de soaps, tekenfilms, speelfilms, quizzen, talkshows en actualiteitenprogramma’s van RCTV erg populair zijn. „We behoren tot het collectieve geheugen van de natie”, vertelt RCTV-journalist David Pérez Hansen per telefoon vanuit Caracas. „RCTV is voor veel Venezolanen de eerste kennismaking met televisie geweest. ”

Pérez wijst op peilingen waarin ruim tweederde van de ondervraagden zegt tegen sluiting te zijn. Onder hen ook veel Venezolanen die Chávez eind vorig jaar voor zes jaar herkozen. „Hier kan Chávez’ populariteit onder gaan lijden. Maar hij heeft nu eenmaal een revolutionair, totalitair wereldbeeld. Hij wil in Cubaanse stijl hegemonie over alle communicatiemiddelen uitoefenen.”

De regering besloot in maart RCTV’s uitzendvergunning, die maandag verloopt, niet te verlengen. De zender vocht dit besluit aan tot bij het Hooggerechtshof, waar Chávez-gezinde rechters de dienst uitmaken. Het Hof behandelt nog een hoger beroep, maar totdat eventueel anders wordt geoordeeld moet RCTV alvast plaatsmaken voor Teves. Het is straks veroordeeld tot de kabel of de satelliet, waarmee het nog maar in een op de vijf Venezolaanse huiskamers kan binnenkomen.

Chávez en leden uit zijn kabinet gaven de afgelopen maanden verschillende redenen voor het besluit. De president noemde de zender herhaaldelijk ‘golpista’ (‘coupplegend’). Hij doelde op de rol die het tv-station speelde tijdens de militaire staatsgreep in april 2002, toen het leger Chávez twee dagen lang van de macht verdreef.

Aan die putsch gingen drie dagen van straatprotesten tegen Chávez vooraf. Deze werden door vier grote zenders live uitgezonden – op split screen, naast de reguliere programmering. Maar toen er protesten vóór Chávez uitbraken en deze een terugkeer naar de macht maakte, zonden de tv-kanalen vooral soaps en films uit. Sindsdien zint Chávez op wraak.

Begin november, een maand voor de presidentsverkiezingen, waarschuwde hij: „Ik herinner sommige leden van de media, vooral de televisiezenders, er aan dat jullie vergunning volgend jaar verloopt.” En eind december, drie weken na de stembusgang, was Chávez nog concreter: „Er zal geen concessie meer zijn voor die golpista zender RCTV.”

In maart bracht het ministerie van telecommunicatie vervolgens ‘Witboek over RCTV’ uit. Hierin werd de zender van ‘politieke misdrijven’ beticht en overtreding van zedenregels uit een recent ingevoerde mediawet. Minister van Communicatie Willian Lara zei dat een populaire telenovela „pornografie” propageerde in seksueel getinte scènes.

„De regering noemt een hele reeks argumenten. Maar uiteindelijk is er alleen een politieke reden dat we gesloten worden”, zegt RCTV’er Pérez. Zijn zender zendt hetzelfde type entertainment uit als de concurrentie. „Maar in het nieuws volgen we een kritische lijn, zoals we altijd tegen elke regering hebben gedaan”, zegt hij.

En hoewel er in Venezuela nog talloze onafhankelijke of tegen Chávez gerichte kranten zijn, na het verdwijnen van RCTV blijft straks maar één kritische zender over, Globovisión. Pérez: „Dat is ook de enige die ons steunt, door te berichten over onze zaak en over de straatprotesten tegen de sluiting. Andere zenders pasten na dreigementen van Chávez hun programmering wel aan.”

Zo verzoende een van Chávez’ grootste vijanden, directeur Gustavo Cisneros van Venevisión, zich met de president tijdens een gesprek bemiddeld door de Amerikaanse oud-president Carter. Cisneros paste de programmering aan; Chávez laat hem sindsdien met rust en scheldt hem niet langer uit. Pérez: „Ook wij zijn benaderd door de regering. Maar wij hebben niet over onze onafhankelijkheid willen onderhandelen.”

De kritische lijn klinkt door in de journaals, in de talkshows – waarin vaak flink op Chávez wordt gescholden – en in actualiteitenprogramma’s. En in het decennia oude en goedbekeken satirische actualiteitenprogramma ‘Radio Rochela’ dat ook regelmatig Chávez op de korrel neemt. „Maar ik denk dat Chávez het bangst is voor onze programma’s waarin burgers kunnen vertellen over grieven uit hun dagelijks leven.” Die variëren van het toegenomen straatgeweld tot het tekort aan huisvesting in Venezuela. „Zulke verhalen blazen het propagandaplaatje op dat alles fantastisch gaat in ons land.”