Slachtoffers oorlog Irak herdacht met tentoonstelling

De oorlog in Irak is nog altijd in volle gang, maar in Londen is men de slachtoffers nu al aan het herdenken. Voor de tentoonstelling Memorial to the Iraq War nodigde het Institute of Contemporary Art (ICA) 26 kunstenaars uit heel de wereld uit om een monument voor Irak te ontwerpen. „Ik vond dat er vanuit de Britse kunstwereld schandelijk weinig reactie kwam op de oorlog”, zei ICA-directeur Mark Sladen in The Independent.

Afgelopen weekend waren de resultaten voor het eerst te zien. Veel van de bijdragen aan de tentoonstelling hebben een opvallend anti-monumentaal karakter. Ze zijn gemaakt van vergankelijke materialen als plakband en karton, of bestaan uit foto’s en video’s. De Nederlands-Israëlische kunstenaar Yael Davids hield een performance tijdens de opening, waarbij vrijwilligers een menselijke muur vormden. Sean Snyder ontwierp decoratief islambehang van Amerikaanse dollars. En Klaus Weber liet levende vlinders ontpoppen in de expositieruimte.

Hoewel de tentoonstelling niet bedoeld is als protest tegen de oorlog, spreken de meeste bijdragen zich kritisch uit. De Nederlander Erik van Lieshout maakte een video-installatie getiteld Guantanomo Baywatch, die vergezeld gaat van een spandoek waarop te zien hoe een naakte Donald Rumsfeld geslagen wordt door twee sm-meesteressen.

Blikvanger op de tentoonstelling is het werk Triumph van een andere Nederlandse kunstenaar, Marc Bijl. Hij zette drie reusachtige vijfpuntige sterren neer: een groene voor Irak, een witte voor Amerika met daarop de tekst ‘to serve and protect’, en een rood-zwarte die staat voor anarchisme. „Ze zijn gemaakt van een soort nepbeton en zien eruit alsof ze flink beschoten zijn”, legt Bijl uit. „Het beeld symboliseert de twee strijdende partijen, die tegenover elkaar staan. Maar de zwart-rode ster staat bovenop. Want uiteindelijk is er geen winnaar, het is de chaos die triomfeert.”

Het idee om een tentoonstelling te organiseren over Irak vond hij in eerste instantie „te absurd voor woorden”. Bijl: „Ik ben nog nooit in Irak geweest. Maar het idee van een oorlogsmonument trok me wel aan. Er is al te veel beeldende kunst die zich niet durft uit te spreken.” Andere deelnemers aan Memorial to the Iraq War zijn Lida Abdul, Jeremy Deller, Sam Durant, Liam Gillick, Roman Ondák en Keith Wilson. De tentoonstelling duurt tot 27 juni.