Lijf en leden los in ‘Decreation’

Kunstenfestivaldesarts. The Forsythe Company: Decreation. Choreografie: William Forsythe. Rosas/Anne Teresa De Keersmaeker & Ann Veronique Janssen: Keeping Still – Part 1. Gezien 24/5 Brussel.

‘I worship you’. ‘Ik aanbid je!’ Danseres Dana Caspersen trekt met een ruk aan haar truitje ook haar gelaatstrekken naar de andere kant. En vervolgt haar, als monoloog uitgesproken dialoog met een omgekeerde bewering: ze haat haar minnaar! Behalve gespletenheid in haar extreme mimiek wordt het lichaam in tweeën gesplitst. Onder haar torso is op flatscreen een videobeeld geprojecteerd van onderlichaam van een man Ook mengt zich een andere stem onder haar gestes. Als om te demonstreren hoe lijf en leden, lichaam en geest, taal en teken losgekoppeld zijn, keert een andere danser elders op het podium zijn lichaam binnenstebuiten en laat zijn ledematen andersom scharnieren – althans zo lijkt het.

Decreation is het laatste stuk dat choreograaf William Forsythe in 2004 in Frankfurt maakte voordat hij daar noodgedwongen vertrok en in Dresden zijn doorstart maakte met een kleine groep. Het stuk levert een onthutsende beeld op van een complexe en chaotische, en vooral ontredderde wereld. Daarin spreken emoties niet langer voor zich, maar zijn rollen en personen opgespitst en ontdaan van een waarachtige kern, uitgehold en opnieuw gemonteerd.

Leidraad is een essay van de Canadese auteur Anne Carson, over liefde, haat, jaloezie en bedrog. De tekst is zonder enige logische verhaallijn en wordt daarbij nog door de dansers herhaald, verbrokkeld en verhaspeld. Als deconstructivist benut Forsythe de tekst vooral als woord en klankpartituur. De dansers en componist Niels Lanz vullen de dialogen aan met geluiden, die soms een relatie hebben met ‘de handeling’ en soms ook helemaal niet. Dan borrelen er direct jankende een grommende klanken op, als uit de diepste krochten van het lichaam.

Temidden van dit confronterende beeld van onmenselijkheid zijn enkele momenten van liefde en tederheid, als oases in een woestijn. Een enkele keer kan er zelfs even gelachen worden. Afgezien van het persoonlijke slot –een curieuze spiritistische sessie die te maken heeft met Forsythes rouw over de dood van zijn vrouw – is Decreation een machtig stuk danstheater dat achteraf bezien ook trendzettend is geweest, opnieuw. Het stuk vlamt door Forsythe’s meesterlijke regie en door het excellente spel van deze groep dansers, met de fenomenale Caspersen in een glansrol.

Waar Forsythe lekker theatraal uitpakt, blijft Anne Teresa de Keersmaeker in Keeping Still – Part 1 extreem bij zichzelf. Het is een ‘solo met partner’. Deze partner is haar Nederlandse dramaturg Robert Steijn. Een vondst is het lichtontwerp van Ann Veronique Janssen, een witte waaier van licht die de duisternis doorklieft en die gemarmerd wordt door wolken van stoom. Na een miniem schimmenspel van de twee performers neuriet De Keersmaeker Mahlers ‘Das Lied von der Erde’. Ze schetst wat passen, zingt mee met Kathleen Ferriers volumineuze stem, verdwijnt in flarden van mist, geeft een pleidooi voor moeder aarde, en danst dan nog wat. Subtiel en broos en kwetsbaar zou je Keeping Still – Part 1 willen noemen; ware het niet dat de solo geen enkele zeggingskracht heeft, en het stadium van prille voorstudie - helaas bewust - niet ontgroeid is. Door met dramaturg Steijn in zee te gaan verengt De Keersmaeker haar choreografische kunstenaarschap op desastreuze wijze. Dat is onbegrijpelijk.