Dinosauriër met ‘protoveren’ was in werkelijkheid kaal

Het fossiel van dinosauriër Sinosauropteryx – maat kippetje – dat volgens nieuwe inzichten toch geen veren had.

Sinosauropteryx, een tweebenige dinosauriër die is beschouwd als een voorloper van de vogels, had toch geen veren en ook geen isolerende laag proto-veren. Hij was kaal. Met deze bevinding ondergraaft de paleontoloog Theagarten Lingham-Soliar van de universiteit van KwaZulu-Natal in Durban, Zuid-Afrika, het idee dat dit beroemde fossiel van een dinosauriër een tussenstap vertegenwoordigt in de evolutie van de schubben van veerloze dinosauriërs naar de veren van echte vogels (Proceedings of the Royal Society B, mei).

Sinosauropteryx leefde 140 miljoen jaar geleden. Het eerste fossiel van deze dinosauriër is ontdekt in 1996 in de Chinese provincie Liaoning. In Nature beschreven de Chinese paleontologen Chen, Dong en Zhen in 1998 protoveren die zij hebben aangetroffen op de nek rug en staart van het fossiel.

Lingham-Soliar en zijn collega’s hebben nu het oorspronkelijke exemplaar en een tweede fossiel van deze soort uitvoerig onder de microscoop bestudeerd. Op de nek rug en staart van deze fossielen ligt een structuur van evenwijdige lijntjes: de vermeende protoveren.

Volgens Lingham-Soliar gaat het in werkelijkheid om de resten van afgebroken collageen, een eiwit dat voorkomt in botten, huid en bindweefsel. De evenwijdige lijntjes in de structuur zijn volgens hem breuken in het weefsel van een huidplooi die kunnen zijn ontstaan door uitdroging of ontbinding van het fossiel. Volgens de auteurs wordt een dergelijke structuur ook op fossielen van reptielen aangetroffen. Ze wijzen erop dat de lijntjes van eventuele protoveren een visgraatpatroon zouden moeten laten zien terwijl de lijntjes op de rug van juist Sinosauropteryx parallel lopen. In het slot van het artikel stuk stellen zij dat vergelijkbare structuren die zijn aangetroffen op kleine verwanten van Tyrannosaurus rex en het fossiel Sinornithosaurus ook geen protoveren zijn.

In Liaoning zijn tal van fossielen gevonden van dinosauriërs die onmiskenbaar veren hadden. Deze fossielen zijn circa 120 miljoen jaar oud en dus 20 miljoen jaar jonger dan Sinosauropteryx. Lingham-Soliar en zijn medeauteurs, de Amerikaan Alan Feduccia en de Chinees Xiaolin Wang, geloven dat deze dieren geen dinosauriërs zijn maar echte vogels. De meeste andere paleontologen zijn dat niet men hen eens. Probleem is wel dat fossielen van dino’s met veren net als Sinosauropteryx jonger zijn dan de beroemde oervogel Archaeopteryx (145 miljoen jaar oud). Een oudere, vogelachtige dinosauriër die in de stamboom voor Archaeopteryx past is nog niet gevonden.

Michiel van Nieuwstadt