Romana hiphop is In Da House!

Gipsy.cz uit Tsjechië zet de trend met zigeunerhiphop: breakdance en volksdansen vinden elkaar.

Dit weekend spelen ze op twee festivals in Nederland

De wilde dansmuziek van Balkan Beat Box uit New York kent aardig wat hiphopinvloed, in de Berlijnse Russendisko wordt regelmatig gerapt en zelfs de Amsterdam Klezmer Band waagt zo nu en dan een ijdele poging. Maar pure hiphop vanuit een Oost-Europese Romatraditie was er tot voor kort nog niet: de ‘Balkan Beats’ waren vooral het domein van razende zigeunerblaasorkesten en Duitse dj’s met een voorliefde voor Balkanmuziek.

Het was een kwestie van tijd voordat een van de miljoenen jonge Roma in Oost-Europa, opgegroeid met zowel zigeunerfolklore als urban muziekstijlen, ‘gipsy hiphop’ zou gaan maken. Die nieuwe generatie lijkt nu een voorbeeld te krijgen: de Tsjechische rapper en beatboxer Radoslav ‘Gipsy’ Banga. De zigeunerfolklore zit in zijn bloed, de hiphop leerde hij op straat.

Al op dertienjarige leeftijd trad Gipsy (1982) op in Praag – hij was toen dakloos. Na veel omzwervingen en een paar soloplaten bundelde hij de krachten met violist Vojta Lavicka en de broers Petr (accordeon, gitaar) en Jan Surmaj (contrabas) wat resulteerde in de band Gipsy.cz en de veelgeprezen plaat Romano Hiphop (2006).

De titelsong begint met een melodieuze zigeunerviool op een vrolijke cadans waarop de beats als vanzelfsprekend inhaken. Volksdansen, boyband-choreografieën en breakdance vinden elkaar naadloos in de videoclip. Geen agressieve hiphoptaferelen hier. Het aanstekelijke liedje demonstreert hoe organisch de hiphop van Gipsy.cz ontstaat. Bijna al hun nummers zijn een uitgebalanceerde mix van hiphop en zigeunermelodieën. Die synergie is volgens de band precies het verschil met de nu zo populaire ‘Balkan Beats’ op westerse dansvloeren. „Bij ons komt het van binnenuit”, vertellen ze desgevraagd. „Onze muziek is het resultaat van onze wortels, creativiteit en ervaringen, niet de gecalculeerde constructie van een producer.”

Het gaat Gipsy.cz voor de wind: de band won in 2006 de grote Tsjechische muziekprijs Angel voor beste nieuwkomer, en hun nummer Jednou kwam op de compilatie-cd Gypsy Groove – van het Amerikaanse label Putumayo. Als onderdeel van hun Europese tour spelen ze dit pinksterweekend in Rotterdam en Nijmegen.

Gipsy rapt in het Roma en in het Engels, om zowel het internationale publiek als de jonge zigeuners in Oost-Europa te bereiken. Het nummer Welcome to Prague (Gipsy kids can get u down) gaat over die laatste groep. „Hiphop is populair bij jonge Roma. Hopelijk kunnen we nieuwe bandjes en initiatieven inspireren.” Volgens de MC is het voor hen vaak de enige manier om de werkloosheid en discriminatie te ontvluchten.

Op een eerdere cd zong Gipsy over twee zigeuners die een auto stalen. Dat werd hem niet in dank afgenomen. In een interview met een Praags magazine zei hij toen: „Dat is de werkelijkheid, veel zigeuners stelen. Maar ik vertel het met ironie. Ik hekel mijn eigen soort.” Hiphop stelt van oudsher sociale misstanden aan de kaak – hier door middel van humor.

Er komt meer hiphop uit de Balkan, maar weinig met de oprechtheid van Gipsy. Een eigenzinnig artiest met een ‘urban sound’ is Miss Platnum, een Roemeense R&B-zangeres die in Duitsland hard aan de weg timmert. Ze had daar een underground hit met het catchy nummer Mercedes Benz. Miss Platnum mengt Engelstalige soul, R&B en hiphop met Transsylvanische koperblazers en Balkanritmes. Ook zij geeft humoristisch commentaar op sociale misstanden. Zo zet ze een hilarische, schaamteloze karikatuur neer van de geëmancipeerde en opstandige Oost-Europese vrouw, waarbij ze eten – en dik zijn – verheerlijkt en optreedt met een wit schortje voor. Het refrein van haar eerste single: ‘Give me the food, I said, give me the food if you love me... hoppa!’

Gypsy c.z staat 27/5 op Dunya Festival. www.dunya.nl