Het ‘naïeve’ budget voor de Uruzgan-missie ‘NAVO moet meebetalen’

De kosten voor de missie in Uruzgan zijn sinds het begin van de missie bijna verdubbeld. Het oorspronkelijke budget was „absoluut een misvatting” van toenmalige minister Kamp.

Begin april rolde een Patria-pantservoertuig op zijn kant in de Afghaanse provincie Uruzgan, een Nederlandse sergeant raakte bekneld en overleed. Het was niet de eerste keer dat een pantservoertuig verongelukte. Ongeveer een jaar terug zag een lange-afstandspatrouille van het Korps Commandotroepen zich genoodzaakt een van de weg geraakte Patria zelf te verwoesten. Het speciaal uitgeruste voertuig was voorzien van communicatieapparatuur die niet in handen van de Talibaan mocht vallen. Dat soort apparatuur maakte de Patria extra duur. De Patria’s, waarvan er negentig zijn gekocht, doen ‘droog’ al ongeveer een miljoen euro per stuk.

De Nederlandse missie in Uruzgan kost inmiddels 800.000 euro per dag. Dat is de stand van van vandaag. De post ‘onvoorzien’ loopt snel op.

Voorafgaand aan de twee jaar durende missie werden de kosten van de totale operatie geschat op ongeveer 340 miljoen euro. De missie begon op 1 augustus vorig jaar. Maar nu, tien maanden later, heeft Defensie zijn begroting al met 240 miljoen bijgesteld naar 580 miljoen euro. Defensie meldde dit vorige maand aan de Tweede Kamer. Daarmee is het de duurste militaire operatie in de Nederlandse geschiedenis. Op de ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie verwachten ambtenaren dat die kosten de komende maanden nog verder oplopen.

De personeelskosten in Afghanistan bedragen volgens de laatste berekeningen van Defensie 237 miljoen euro. Dat is ruim 130.000 euro per militair. De F-16’s kosten 38 miljoen euro en de overige materieelkosten bedragen samen 305 miljoen euro. Over de oorzaken van de oplopende kosten wil Defensie niets kwijt.

„De stijgende kosten van de missie zijn echter makkelijk te verklaren,” zegt Rob de Wijk, directeur van het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS). De belangrijkste oorzaken zijn volgens De Wijk de aankoop van 25 nieuwe extra beveiligde patrouillevoertuigen – de zogenaamde Bushmasters – en de slijtage van het materieel. De Dutch Bushmasters zijn speciaal aangeschaft voor gevaarlijke missies in Afghanistan. Kosten: 1 miljoen euro per stuk.

De slijtage aan het materieel is onder meer het gevolg van de slechte, stoffige wegen en de hoge temperaturen in Afghanistan. Volgens een woordvoerder van de Stichting voor Nederlandse Industriële Inschakeling Defensieopdrachten (NIID) gaan banden en assen van militaire voertuigen „om de haverklap kapot”, waardoor niet alleen de kosten van het materieel, maar ook de personeelskosten en de logistieke uitgaven toenemen. Om al het materieel te repareren is extra mankracht nodig. Ook de levensduur van munitie lijdt enorm onder de temperatuurschommelingen en het transport.

Heeft het vorige kabinet de missie niet bewust te goedkoop voorgespiegeld? Had Defensie bijvoorbeeld de slijtage van het materieel niet van tevoren kunnen voorzien? Kamerlid Van Gennip (CDA) denkt van niet. „Ik geloof niet dat het vorige kabinet de missie bewust te krap heeft begroot. Op basis van de informatie die beschikbaar was, is er een zo goed mogelijk budget gemaakt”, zegt zij. Haar collega Boekestijn (VVD) denkt daar anders over. Boekestijn: „De aanvankelijke budgettering van 340 miljoen euro is absoluut een misvatting geweest van de voormalige minister van Defensie Henk Kamp (VVD). Dat is volstrekt naïef geweest; we weten namelijk dat militaire operaties altijd knetterend duur zijn.”

Volgens Kamerlid Eijsink (PvdA) hebben de kostenoverschrijdingen „niet zozeer iets met de missie in Afghanistan te maken”, maar is er structureel iets mis met de begroting van Defensie. „Een afgewogen langetermijnvisie ontbreekt volledig”, zegt Eijsink. „Dit heeft mogelijk wel effect op de missie.”

Vervolg URUZGAN: pagina 3

‘NAVO moet meebetalen’

URUZGAN

Vervolg van pagina 1

Hoogleraar De Wijk verwacht dat de stijgende kosten van de missie een „politiek probleem van jewelste” gaat opleveren. „Oorlog voeren is nu eenmaal duur”, zegt De Wijk. „De Amerikanen hebben daarom de open einde-regeling: ongelimiteerde tijd en ongelimiteerde financiële middelen. In een oorlog bestaat namelijk niet zoiets als een post onvoorziene kosten.”

Volgens Boekestijn – die eerder dit jaar nog waarschuwde dat de kosten van de missie zouden kunnen oplopen tot 700 miljoen euro – zijn naast kosten van het materieel ook die van het personeel enorm gestegen. „Er is een schrijnend tekort aan hoogopgeleid onderhoudspersoneel. Daarom moeten we stevig betalen om goede werktuigbouwkundigen te krijgen. Die paaien we met allerlei speciale toeslagen.” De VVD’er schat dat een werktuigbouwkundige in Afghanistan zo’n 5.000 euro netto per maand verdient.

Daarnaast signaleert Boekestijn logistieke problemen. „De aanvoer van wapens en munitie gaat via de haven van Karachi in Pakistan. Voor het risicovolle transport naar Afghanistan huurt Defensie Pakistaanse vrachtwagenchauffeurs in. „Zo verdwijnt er nog wel eens een lading”, zegt Boekestijn.

De problemen met het materieelbeheer worden bevestigd in een vorige week gepresenteerde rapport van de Algemene Rekenkamer. De Rekenkamer schrijft dat „het beheer van wapens, munitie, cryptoapparatuur (voor communicatie, red.) en opiaten voor medische doeleinden niet op orde is.” Volgens de Rekenkamer wordt dit veroorzaakt door „de omvang van de missie, de lange logistieke lijnen en de operationele dreiging.”

Hoe de extra kosten van de missie nu precies gefinancierd moeten worden blijft onduidelijk. Defensiespecialist De Wijk: „De missie wordt betaald uit potjes bij verschillende departementen. Daardoor lijkt ook niemand precies te weten hoeveel de missie kost.” Een deel van het budget voor operatie Task Force Uruzgan komt uit de pot Uitvoering crisisoperaties van de begroting van Defensie. Verder moet het geld komen uit de algemene middelen en uit de HGIS-gelden – een budget voor internationale samenwerking dat Defensie deelt met Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking. Minister Van Middelkoop (Defensie, ChristenUnie) kan niet het hele HGIS-budget claimen om de tekorten op te lossen, waarschuwde Minister Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) eerder dit jaar. Van Middelkoop maakte onlangs bekend dat het de aankoop van de Tomahawk-kruisraketten worden geschrapt „in het kader van een budgettaire verschuiving van investering in personeel naar nieuw materieel”.

CDA’er Van Gennip vindt dat kosten geen reden kunnen zijn om eerder te stoppen met de missie. „We hebben de ambitie om aan internationale vredesmissies mee te doen en daarbij hoort naast een militaire inspanning ook een financiële verplichting.” Zij vindt wel dat Nederland de NAVO-partners die niet meedoen aan de missie moet overhalen om mee te betalen. „De hele wereld heeft immers baat bij wat wij doen in Uruzgan.”

M.m.v. Menno Steketee