Duitse kunstknieën zijn veel goedkoper

Ziekenhuizen bezuinigen meer dan ooit.

Ze sturen patiënten eerder naar huis, zetten lager geschoold personeel in en werven patiënten in Engeland

Oncoloog Koos van der Hoeven wilde vorig jaar alleen in het Medisch Centrum Alkmaar komen werken als zijn patiënten álle medicijnen zouden krijgen waarvan hij vond dat zij ze nodig hadden. Nu, nadat het ziekenhuis in het afgelopen half jaar vijf miljoen euro op een budget van 210 miljoen euro moest bezuinigen, krijgen zijn patiënten die nog steeds. Maar als ze niet weten hoe ze met hun ziekte om moeten gaan, is er geen psycholoog meer om ze daarbij te helpen.

Het Medisch Centrum Rijnmond-Zuid (MCRZ) in Rotterdam was drie jaar geleden zo goed als failliet, met een tekort van 14 miljoen euro. De artsen kijken nu bij iedere patiënt of die niet eerder naar huis kan.

En in het Scheper Ziekenhuis in Emmen is het niet meer de gespecialiseerde verpleegkundige die de patiënten eten brengt. Dat doet de servicemedewerker.

De afgelopen maanden hebben veel ziekenhuizen bezuinigingen aangekondigd. Ze hebben financiële problemen of zijn bang die te gaan krijgen. En vrijwel allemaal hebben ze daar eenzelfde soort oplossingen voor bedacht: personeel wordt ontslagen, lagergeschoold personeel vervangt duurdere werknemers. Verpleegafdelingen worden gesloten. De goedkoopste leveranciers mogen het verbandmateriaal leveren. Sommige ziekenhuizen halen kunstknieën en kunstheupen uit Duitsland omdat die daar een kwart goedkoper zijn. En in plaats van de allernieuwste PET/CT-scan om tumoren te lokaliseren, kocht het MC Alkmaar een tweedehands apparaat dat dat iets minder goed kan, van een ziekenhuis in de Verenigde Staten.

Dat ziekenhuizen moeten bezuinigen is niet nieuw, zeggen de bestuurders. Maar niet eerder moesten zo veel ziekenhuizen zo veel bezuinigen. Niet eerder ook werden ziekenhuizen vooraf gekort door de verzekeraars, én moeten ze aan het eind van het jaar alles wat ze meer uitgeven aan patiëntenzorg dan was afgesproken, teruggeven aan de overheid.

In 2000 waren er lange wachtlijsten. Ziekenhuizen kregen geld om die weg te werken. Vier jaar later moest weer bezuinigd worden. „Eind 2004 kregen we een brief van de zorgverzekeraar dat het principe van boter bij de vis zou worden verlaten”, herinnert bestuursvoorzitter Pieter Windt van het Scheper Ziekenhuis zich. Sinds 2005 vraagt de overheid deels terug wat ziekenhuizen gezamenlijk te veel zouden uitgegeven: 145 miljoen euro over 2005.

Er zijn meer redenen waarom ziekenhuizen moeten bezuinigen. De salarissen vielen na de laatste cao-onderhandelingen hoger uit. Veel ziekenhuisgebouwen zijn verouderd. Maar doordat er een nieuw financieringssysteem komt en niemand weet hoe dat eruit gaat zien, worden nieuwbouwplannen aangehouden. De banken willen eerst zekerheid, terwijl de markt voor nieuwbouw intussen aantrekt. Aannemers vragen hogere prijzen. Het Jeroen Bosch ziekenhuis in Den Bosch bijvoorbeeld had de bouwplannen voor een gloednieuw ziekenhuis aanbesteed, moest die tijdelijk aanhouden en blijkt ineens 40 miljoen duurder uit te zijn. Het nieuwe ziekenhuis wordt nu 5.000 vierkante meter kleiner.

Het Scheper Ziekenhuis gaat de komende drie jaar 9 miljoen euro bezuinigen op een budget van 90 miljoen euro. Het ziekenhuis is het grootste in Drenthe. Naburige ziekenhuizen sturen steeds vaker patiënten door die intensieve en dus dure zorg nodig hebben, zegt bestuursvoorzitter Pieter Windt. Deels omdat de Inspectie voor de Gezondheidszorg strengere eisen stelt aan de zorg op de intensive care en niet elk ziekenhuis zomaar iedere patiënt mag behandelen. Maar ze sturen patiënten ook door omdat het nu eenmaal dure patiënten zijn en verzekeraars alleen de gemiddelde kosten van een behandeling vergoeden, zegt hij. Deze hogere kosten worden volgens de ziekenhuizen onvoldoende gedekt. „De nood wordt steeds hoger”, zegt bestuursvoorzitter Hans Kedzierski van het MC Alkmaar. Volgens hem blijven de budgetten van ziekenhuizen achter bij de stijgende salarissen en de duurdere technologie. Directeur Paul Smits van het MCRZ: „Een darm werd eerst gehecht met een draadje van 10 euro. Nu met een nietje van 600 euro. Veel beter voor de patiënt, maar we krijgen het niet vergoed.” In het MCRZ verdwenen tweehonderd banen, de leveranciers kregen elk wat minder, de inkoopadministratie wordt in India gedaan. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid zit er „te veel lucht in het systeem. Ziekenhuizen zijn nu bezig die eruit te persen”.

Het MCRZ overweegt patiënten die in Engeland wachten op een knie- of heupoperatie, hier sneller en goedkoper te opereren. Zo’n tien per week en nog dezelfde dag vliegen ze terug. Ook andere ziekenhuizen zoeken creatief naar winstgevende zaken. Het MC Alkmaar liet in Roemenië software ontwikkelen die verpleegkundigen helpt dossiers bij te houden en verkoopt die nu aan ziekenhuizen.

De Alkmaarse oncoloog Koos van der Hoeven had jaren geleden twee, drie weken de tijd om uit te zoeken wat een patiënt eigenlijk precies had. Daar heeft hij nu twee, drie dagen voor, terwijl kankerpatiënten intensiever behandeld worden met hormoontherapieën en chemokuren die toen nog niet bestonden. „De rek is eruit”, zegt hij.