Boom groeit met elke blik

‘Three growing trees’, Voebe de Gruyter, 2007 foto Voebe de Gruyter Gruyter, Voebe de

In eerste instantie lijkt het net een lantaarnpaal die tijdens een storm tegen een boom is gewaaid. Het is dat de letters in de gloednieuwe bestrating de aandacht trekken, anders loop je zo voorbij aan het Internationaal Monument voor de Slachtoffers van Chemische Wapens. Het monument, van Voebe de Gruyter, bevindt zich achter het hoofdkwartier van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW). Het is een terrein vol zwaar beveiligde gouvernementele instellingen waaronder het Joegoslavië Tribunaal en de Rijksgebouwendienst. Het OPCW-gebouw zelf is met een geldig paspoort en op afspraak te betreden. Maar het kunstwerk van De Gruyter bevindt zich net buiten de hekken, in de openbare ruimte.

Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de OPCW ontwierp Voebe de Gruyter het beeld Three growing trees, dat bestaat uit een jonge loofboom en een schuin tegen de boom aanleunende grijze paal waaraan een zonnecelpaneel is bevestigd. Dat paneel wordt gebruikt als energiebron voor de eveneens aan de paal gemonteerde webcam. Op www.thismeldingtree.org zijn via de webcam live beelden van zowel de echte als de kunstmatige boom te zien. Idee achter de website is dat bezoekers van over de hele wereld de slachtoffers van chemische wapens online kunnen gedenken. De chloorgasaanval van Duitse troepen op een Franse divisie in België tijdens de Eerste Wereldoorlog wordt beschouwd als het begin van de chemische oorlogsvoering. Van recenter datum is bijvoorbeeld de gifgasaanval van Saddam Hussein op het Koerdische dorp Halabja.

Als fysiek object is het monument van De Gruyter niet interessant. Boeiender is de filosofie erachter. In het plaveisel rond de bomen wordt deze op cryptische wijze uiteengezet: ‘Deze samenstellende boom bevindt zich in vaste toestand, onder het vriespunt. Door lichtdeeltjes uit iemands blik kan hij ontdooien, er deels mee versmelten.’ De tekst is aangebracht in de zes talen van de OPCW – Engels, Arabisch, Russisch, Spaans, Frans, Chinees – en in het Nederlands.

Een poging tot verduidelijking. De zonnecellenboom absorbeert fotonen. Fotonen zijn lichtdeeltjes die met een snelheid van driehonderdduizend kilometer per seconde door de lucht bewegen. Ze botsen tegen voorwerpen aan, waardoor deze voor onze ogen zichtbaar worden. Op die manier maken de blikken van de toeschouwer in de visie van De Gruyter ook deel uit van de fotonen waarmee de zonnecellenboom zich voedt. Hun blikken versmelten met elkaar in het zonnepaneel en leveren de energie voor de webcam. Op de aan de webcam verbonden website groeit een virtuele boom dus symbolisch met elke blik.

Voebe de Gruyter staat bekend om semi-wetenschappelijke toepassingen in haar kunstwerken. Informatieoverdracht via licht en geluid staat daarbij centraal. Haar kauwgomtekeningen uit 1994 gaan uit van de gedachte dat er boodschappen verborgen zitten in een platgetrapte kauwgom op straat. De Gruyter stelde zich voor dat uitspraken van een kauwgomkauwer worden vastgelegd in de kauwgom. Overdrachtelijk, maar ook fysiek, want geluid bestaat uit trillingen en die kunnen volgens De Gruyter ergens in blijven hangen. In de uitgespuwde kauwgom zitten de laatste woorden van de kauwer. De Gruyter peuterde kauwgomstukjes los van de grond en plakte ze op papier. Daar tekende ze tekstwolken omheen; van een Turkse passant of van iemand die liedjes meezong met zijn walkman.

Op soortgelijke wijze gaat De Gruyter er in Three melding trees vanuit dat fotonen gedachten en herinneringen bevatten die opgeslagen en overgedragen kunnen worden. Dit is hogere wiskunde, die staat of valt met het voorstellingsvermogen van de toeschouwer.

‘Three growing trees’ van Voebe de Gruyter, achter gebouw van OPCW, Johan de Wittlaan 32, Den Haag. Inl: www.thismeldingtree.org