Hof Europa dwingt ander asielbeleid af

Het Nederlandse asielbeleid moet worden aangepast. Dit vloeit voort uit een weigering van het Europese Hof voor de rechten van de mens om een arrest over asielzoekers te herzien, het zogeheten Salah Sheekh-arrest.

Een verzoek van het Nederlandse kabinet om herziening van het arrest is gisteren bij het Hof afgewezen. Daarmee is het Salah Sheekh-arrest onherroepelijk geworden. Nederlandse rechters moeten zich er aan houden.

Het arrest bevat scherpe kritiek op de rechtspraak van de Raad van State, het ‘excessieve formalisme’ van het asielbeleid en de rechtsbescherming van asielzoekers in Nederland. Het Hof veroordeelde Nederland wegens schending van het verbod op martelen en onmenselijk straffen. Justitie laat weten dat de Tweede Kamer snel wordt ingelicht over de praktische consequenties voor het asielbeleid.

Het arrest uit januari wekte grote beroering bij de politiek, de Raad van State, de asieladvocatuur en bij de vreemdelingenautoriteiten omdat het een diskwalificatie van bestaand beleid betrof. De rechtsbescherming van asielzoekers in Nederland vertoont gaten, werd geconcludeerd. Minister Hirsch Ballin kondigde in februari onmiddellijk aan de Grote Kamer van het Hof om een ‘rehearing’ te vragen ter „verduidelijking” van het arrest dat unaniem was gewezen.

Deskundigen zagen het arrest ook als een blamage voor Nederland, onder meer omdat de rechtspraak van de Raad van State wegens z'n voorspelbaarheid in asielzaken erdoor werd gediskwalificeerd. Ook het eenzijdig leunen op ambtsberichten van Buitenlandse zaken door de rechter werd afgewezen. Rechters moeten van het Hof zelf op zoek naar extra bronnen.

Verder gaf het Hof aan dat de rechter voortaan ook actuele omstandigheden van de aanvrager en het land van bestemming moet meewegen. En niet alleen de omstandigheden die golden ten tijde van de asielbeslissing.

Asielzoekers die slachtoffer waren van vervolging en tot een duidelijk afgebakende groep behoren hoeven van het Hof niet ook nog aan te tonen dat ze bij terugkeer als individu opnieuw slachtoffer kunnen worden. Dit zogeheten ‘ultra-individualiteits vereiste’ is door het Hof afgewezen. Dit leidde tot de vrees dat Nederland voortaan hele groepen vervolgden asiel zou moeten verlenen. Dat was de belangrijkste reden voor minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) om een herziening van het arrest te vragen.

De kans dat het kabinet toestemming zou krijgen voor het interne hoger beroep bij het Hof werd van het begin af aan klein geacht. Straatsburg laat de Grote Kamer alleen aantreden als er sprake is van een ‘ernstige interpretatievraag’ van het verdrag. Als het om unaniem gewezen uitspraken gaat, zoals in dit geval, gaat de deur naar herziening vrijwel nooit open.