Het genot op de snelweg wordt bedreigd

Een groot deel van de waardevolle uitzichten vanaf de snelweg bevindt zich in het Groene Hart, aldus het Ruimtelijk Planbureau. Foto’s Walter Herfst A12 mei 2007 Uitzicht vanuit auto op de weilanden ter hoogte van Nieuwerbrug. Foto: Walter Herfst wegen snelwegen landschap polders bomen Herfst, Walter

Van de in totaal 1.753 min of meer waardevolle uitzichten vanaf de snelweg wordt ongeveer de helft door bouwplannen bedreigd.

Dat meldt het Ruimtelijk Planbureau (RPB) in een studie naar zogenoemde snelwegpanorama’s. „De afgelopen jaren is op veel plaatsen de afwisseling tussen bebouwde en open stukken in de snelwegomgeving verdwenen”, aldus de onderzoekers.

Vanaf de Nederlandse snelwegen zijn nog 322 waardevolle uitzichten over, met een totale lengte van 440 kilometer. De meeste daarvan zijn te vinden vanaf de snelwegen door het Groene Hart, in Zuid-Limburg, langs de A7 en de A9 in Noord-Holland, in Flevoland en in Friesland.

Het is volgens het RPB „van groot belang” om de resterende panorama’s te behouden. Niet zozeer door een bouwverbod in te stellen, als wel door bestaande panorama’s te versterken, bijvoorbeeld door sloop van storende gebouwen, de kap van bomen of de aanleg van landgoederen.

De aandacht voor panorama’s langs de snelwegen neemt toe door de ‘verrommeling’ van het land. „Nederland lijkt vanaf de snelweg één grote aaneensluiting van woonwijken en bedrijventerreinen.” Toch valt er volgens de onderzoekers nog veel te genieten. „Wie kent niet het panorama dat de A7 vanaf de Afsluitdijk biedt? Of het beeld vanaf de A28 op de beboste heuvels van de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe?”

De Nederlandse snelwegen hebben maximaal twee maal 2.495 uitzicht, oftewel 4.990 kilometer, aldus het onderzoek. Er zijn in totaal 1.753 uitzichten vanaf de snelweg met een gezamenlijke lengte van 2.247 kilometer; dat is 45 procent van de totale lengte van het snelwegennetwerk. Het uitzicht langs de A7 vanaf de Afsluitdijk op het IJsselmeer is volgens het onderzoek in absolute zin het langste ononderbroken uitzicht, met een lengte van 37,9 kilometer. De snelweg met het hoogste percentage uitzichten – 80 procent – is de A31 in Friesland.

Een panorama vanaf de snelweg wordt gedefinieerd als „het begrensde uitzicht via de open ruimte op een herkenbaar landschap”, aldus de onderzoekers. „Een absolute voorwaarde voor het bestaan van een panorama is dus een vrij uitzicht. Dit betekent dat er langs de A1 over de Veluwe op veel plaatsen – ondanks de prachtige uitzichten – geen sprake is van een panorama. Hier ontbreekt immers de open ruimte die ons in staat stelt het geheel te overzien.”