Bokito vond haar wel leuk, op z’n aaps

De vrouw die door Bokito werd aangevallen, is niet gek, zegt evolutiebioloog Jan van Hooff. „Apengedrag is een natuurlijke fascinatie van mensen.”

Geen pathologische afwijking. Niet seksueel gestoord. Jan van Hooff, evolutiebioloog en oud-hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, neemt het op voor de vrouw die vrijdag in Blijdorp werd aangevallen door de uitgebroken gorilla Bokito.

In kranten en op televisie werd gezegd dat de vrouw getikt was. Wie gaat er nou zo vaak op bezoek bij een gorílla? Wie denkt dat die haar óók leuk vindt?

Maar volgens Jan van Hooff is dat helemaal niet raar. „Het is een natuurlijke fascinatie van mensen”, zegt hij. „Dieren hebben een persoonlijkheid, zeker apen. Hetzelfde vlees en bloed. Als je vaak genoeg naar ze kijkt, krijg je complete soaps te zien.”

Helemaal niet raar ook dat mensen – vrouwen – onder de indruk raken van een gorilla of er zelfs een beetje verliefd op worden.

„Gorillamannen zijn erop gebouwd om te imponeren. Groot en breed, schijnbaar onaandoenlijk. Die hoekige, strakke bewegingen. Het zijn de ultieme macho’s. Achterop de dikste Harley-Davidson motoren, zitten ook altijd de mooiste poezen.”

Zelf groeide Van Hooff op in Burgers’ Zoo in Arnhem. Zijn grootvader van moederszijde had het dierenpark opgericht. Zijn broer Antoon was er later directeur. Jan van Hooff promoveerde op een onderzoek naar sociaal gedrag en communicatie bij mensapen. Hij was de opleider van de apenkenner Frans de Waal. Eergisteren sprak hij met de directeur van Blijdorp, Ton Dorresteijn. Ze bespraken de interpretatie van de gebeurtenissen van vrijdag.

Wat Jan van Hooff ook graag wil rechtzetten: dat de vrouw de gorilla verkeerd begreep en dat wat zij lachen noemde in werkelijkheid dreigen was. „Ze begreep hem wél. De gorilla mocht haar, in zekere zin. Ze had alleen niet in de gaten dat hij haar mocht op z’n ááps, z’n gorílla’s.” Hij heeft op YouTube de filmpjes van Bokito en de vrouw bestudeerd. Daarom durft hij het te zeggen.

„Ik zag in zijn bewegingen niets van gespannenheid of agressie. En dan het gelaat. Ja, hij toonde zijn tanden aan de vrouw. Oppervlakkig gezien lijkt dat op dreigen. Maar dit is wat ik het verticale blote-tandengezicht noem, een soort groetgezicht.” Hij doet het voor: naar elkaar toe getrokken mondhoeken, opgetrokken bovenlip. „Een gorillaman stelt er zijn vrouwen mee gerust. Rustig maar, meisjes, ik vind jullie aardig en ik heb alles in de hand. Zelfverzekerd.”

Maar waarom viel Bokito de vrouw dan aan?

„En waarom had hij het speciaal op haar gemunt? Bij mij viel het kwartje toen Ton Dorresteijn vertelde dat de gorilla zijn eigen vrouwen vaak afranselde als de vrouw weer geweest was. Dat laat zien dat hij gefrustreerd was. Drie keer per week ziet hij een vrouw die positief en affectief gedrag vertoont. Elke keer loopt ze weg. Dus gaat hij naar zijn vrouwen toe en reageert zijn frustratie op hen af. Ik ben hier de baas en jullie zijn mijn harem.”

Ziet een gorilla bij mensen het verschil tussen een man en een vrouw?

„Hij heeft tot zijn zevende tussen mensen verkeerd, dus ik denk dat hij het verschil goed ziet. En nu is hij geen zeven meer, maar elf en druk doende om zich als pasja, als alfaman te manifesteren. En dan is daar een vrouw die hij niet kan krijgen, wat hij ook doet. En opeens ziet hij een mogelijkheid.”

Jan van Hooff verontschuldigt zich, want misschien lijkt wat hij doet op antropomorfiseren, doen alsof een dier menselijke gedachten en gevoelens heeft. „Ik probeer alleen zijn motivatie te verwoorden. De gorilla doet iets heel riskants, namelijk over een gracht heen springen. Het lukt niet goed, hij moet zich optrekken, en dan pakt hij haar. Niet om haar te doden, maar om haar een lesje te leren. Jij hoort je naar mij te schikken!”

En waarom dan zo ernstig verwonden?

„We kunnen het experiment niet herhalen, maar ik vraag me af wat er gebeurd zou zijn als ze zich níet verzet had. Als ze rustig was blijven staan... Ik denk dat hij haar een paar lellen op haar rug had verkocht. En dan, ja, dan had hij misschien gedaan wat gorillamannen met gorillavrouwen doen.”

De ultieme fantasie van sommige vrouwen?

„Daar ga ik niets over zeggen. En zeker niet over deze vrouw. Zij is het slachtoffer van de situatie.”

Is Bokito dan niet het slachtoffer?

„Ach nee, hij lag de volgende dag weer gewoon bij zijn vrouwen. Hij wordt niet belachelijk gemaakt.”

Jan van Hooff vindt dat dierentuin Blijdorp de goede maatregelen neemt: het verblijf zo aanpassen dat er geen gorilla meer kan ontsnappen. Maar de bordjes met niet aanstaren erop die er maandag werden opgehangen vindt hij kolder. „Dan gaan mensen het juist doen.”