Alarm uit onverwachte hoek

In ontwikkelingslanden is sprake van een explosieve toename van de uitstoot van broeikasgassen.

Maar de cijfers hierover zijn moeilijk te vergaren.

De uitstoot van het broeikasgas kooldioxide (CO2) stijgt de laatste jaren veel harder dan de somberste scenario’s durfden aannemen. Tussen 1990 en 1999 nam de mondiale uitstoot jaarlijks met zo’n 1 procent toe. Sinds 2000 is dat ruim 3 procent. Dat berichtte een team onderzoekers in het Amerikaanse tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences. ‘Alarmerend’, noemde een begeleidend persbericht het. „Heel alarmerend”, zegt klimaatonderzoeker Leo Meyer van het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) in Bilthoven. „Een duidelijk waarschuwingssignaal”.

De studie werd geleid door de Australische onderzoeker Michael Raupach, verbonden aan het Global Carbon Project (GCP). Dat is een samenwerkingsverband van wetenschappers dat weer andere verbanden koppelt. Ook onderzoekers uit China en India participeren erin. Doel is de koolstofkringloop van de aarde zo precies mogelijk in kaart te brengen. Afgezien van waterdamp is CO2 het belangrijkste broeikasgas en de huidige opwarming is vooral te wijten aan de toenemende concentratie CO2. Het gas komt vrij bij verbranding van steenkool, aardolie en gas en bij het verstoken van hout. De CO2-concentratie was voor de industriële revolutie, toen grootschalig kolengebruik begon, nog 280 ppm (delen per miljoen), inmiddels is dat gestegen tot 383 ppm.

De versnelling in de emissiegroei komt vooral door de explosief groeiende economie van China en de zeer snelle, maar constantere groei in India. In beide landen is ongelukkig genoeg steenkool de voornaamste energiedrager. Per opgewekt kilowattuur levert dat veel CO2. Eveneens van invloed op de toenemende CO2-uitstoot is het kalme herstel van de economie in de voormalige Sovjet-Unie (vooral aardgas) en het toenemend energiegebruik in de ontwikkelingslanden. Dat zijn bijna uitsluitend landen in Afrika en het zuiden van Azië. De energievraag stijgt daar vooral door de groei van de bevolking.

In geen land ter wereld is sprake van noemenswaardige ‘decarbonisatie’, stelde Raupach vast. Er is geen relatieve toename van het gebruik van CO2-vrije energiebronnen (zoals kernenergie en windmolens.) Ook de ‘ontkoppeling’ tussen energiegebruik en economische groei zet nog niet door. In Europa en Japan gaan groei en energieverbruik nog hand in hand.

De CO2-uitstoot van afzonderlijke staten is niet direct meetbaar, daarvoor mengt het gas te goed met de lucht. Onderzoekers zijn daarom aangewezen op een schatting van de hoeveelheid energierijke grondstoffen die een land verbruikt. Daaruit valt de CO2-uitstoot eenvoudig te berekenen. Er zijn maar drie onafhankelijke databanken waarin het energieverbruik per land wordt bijgehouden. Twee staan onder beheer van het Amerikaanse ministerie van Energie: de Energy Information Administration (EIA) en de Carbon Dioxide Information and Analysis Center (CDIAC). Daarnaast heeft de International Energy Agency (IEA) van de OESO in Parijs een eigen databank. Het secretariaat van het klimaatverdrag UNFCCC in Bonn verzamelt nationale opgaven van landen, maar die blijken vaak verouderd of onbetrouwbaar. Raupach gebruikte zowel de EIA als de CDIAC.

De onderzoekers onderstrepen dat hun berekeningen ongunstiger uitkomen dan het somberste scenario van het VN-klimaatbureau IPCC. Kunnen de scenario’s in de prullenbak? Nee, zegt Leo Meyer, daarvoor is een meetperiode van vijf jaar te kort. „Anderzijds zijn de IPCC-scenario’s alweer zo’n acht jaar oud. Scenario’s gaan altijd maar korte tijd mee.”

Het CO2-nieuws kwam uit enigszins onverwachte hoek. Wie op deze wereld hoort eigenlijk over ontwikkelingen in CO2-uitstoot te rapporteren? De klimaatcommissie van de Verenigde Naties, vindt Meyer. „Maar daar ligt publicatie van ongunstige trends natuurlijk politiek gevoelig. Ook heeft men er niet de juiste gegevens.” En Meyer wil wel meegaan in de suggestie dat ook het Amerikaanse ministerie van Energie niet staat te popelen om CO2-trends te publiceren. In geen land is het energieverbruik per burger zo hoog als in de VS.

Lees het PNAS-artikel via www.globalcarbonproject.org