Verraden door Mickey Mouse

Pavel Braila: 'Barons Hill'. Videoinstallatie over schijnstad van Roma in Moldavié

Tentoonstelling: Droomoord / Realm of Dreams. T/m 1 juli in Stedelijk Museum Schiedam, Hoogstraat 112, Schiedam. Inl.:, 010-2463666

De tentoonstelling Droomoord in het Stedelijk Museum Schiedam doet bezoekers tollen op hun benen. Op de grens van hallucinatie en realiteit zorgen de werken van kunstenaarsduo Helena Muskens en Quirine Racké, Pavel Braila en Dré Wapenaar voor een beeldenstroom die veel incasseringsvermogen vergt.

Wapenaars Paviljoen van de leegte geeft een fysieke ervaring. Het werk bestaat uit een houten bouwsel dat is omhuld met transparante blauwe gordijnen, zachtjes wapperend door de ventilator die er boven hangt. Die combinatie, van wiegend voile en een briesje, doet de toeschouwer onmiddellijk afdrijven naar verre, aangename oorden. Ook zijn Houthakkerspaviljoen is bedoeld om lijfelijk te ondergaan, maar het werk is te steriel om een gevoel van buiten in het bos op te roepen. Laat staan de bij de houtstapel aanwezige bijl ter hand te nemen en de boomstronk op het hakblok te splijten.

Helena Muskens en Quirine Racké verbeelden in de film Celebration de opkomst en de ondergang van het gelijknamige stadje in de Amerikaanse staat Florida. Ruim een decennium bouwde het amusementsconcern Disney hier een Disney World met echte, permanente bewoners. Een plek van harmonie en perfectie, waar elke droom in vervulling gaat. Of, zoals een bewoonster het verwoordt in de film: „Dichter bij zelf Sneeuwwitje zijn, kom je niet.”

Muskens en Racké, die in hun films altijd zoeken naar bijzondere gemeenschappen, laten bewoners verslag doen van wat een tot leven gekust pretpark had moeten zijn; een plaats waar sappige gazonnetjes, witglanzende huizen en waakzame ‘gevelpolitie’ de plastic glimlach van de buurtbewoners tot in het einde ter tijden had moeten waarborgen. Het rotsvaste vertrouwen van de rijke, blanke Amerikaanse burgers in het zorgvuldig geënsceneerde sprookje wordt in krankzinnigheid nog overtroffen door hun intense verongelijktheid als Disney Celebration verkoopt en het daarmee ‘als een consumptiegoed van de hand doet’. Verraden door Mickey Mouse – bestaat er groter leed?

De keuze van Muskens en Racké voor een filmstijl die het midden houdt tussen reclame, documentaire en speelfilm, is opmerkelijk. Soms spelen de bewoners duidelijk een rol, weliswaar die van zichzelf, in de vorm van een promotiefilm. De huizen, de ontstaansgeschiedenis, het hele concept van Celebration heeft geen fictie nodig, het is al een hele opgave de realiteit ervan te bevatten. In een ‘normale’ documentairevorm had de wonderlijke geschiedenis waarschijnlijk nog meer impact gehad.

Na deze vijfenvijftig minuten durende waterval van klatergoud die Celebration is, wacht de bombastische video-installatie van Pavel Braila (1971, Chisinau, Moldavië). In Baron’s Hill wisselen beelden van barokke weelde elkaar af, op de melodieuze maat van de Derde Orkestsuite van Bach. Zes grote schermen staan drie aan drie tegenover elkaar opgesteld.

De gang ertussendoor voert de bezoeker naar Soroca, een stadje in Moldavië. De zigeunergemeenschap van de Roma bouwt er fonkelende paleizen, haast te mooi om te betreden. Dan doen ze dan ook zelden. Er worden gasten ontvangen en feesten gevierd. Stromend water en elektriciteit ontbreken. Zelf wonen de Roma in eenvoudige huizen die uitzicht bieden op hun luchtkastelen – symbolisch voor hun eigen onvolwaardige positie in de maatschappij die hen buitensluit.

Een complete wereld gebouwd voor uiterlijk vertoon, niet voor het echte leven. Het is een beeld dat ook de tentoonstelling Droomoord samenvat. Het lijkt er beter toeven in de verbeelding dan in het echt. Maar een uitgesproken oordeel over de verbeelde plekken wordt door de kunstenaars niet geveld. Ervaar het zelf, lijkt de boodschap. En hoewel de kunstwerken vrij middelmatig zijn, maken de stortvloed aan surrealistische beelden die ervaring intens.