Overdrijf de zucht naar ‘samen’ niet

Libertijnen lopen hopeloos achter de feiten aan, zegt ChristenUnie-leider Rouvoet.

Oh ja? De meeste mensen staan pal achter de cultureel- liberale verworvenheden.

Enkele liberalen vroegen zich onlangs in deze krant af of zij hun ideeën moeten aanlengen met het ‘samen’ van Balkenende IV (nrc.next, 11 mei). Als reden noemden ze de tijdgeest: mensen zouden op zoek zijn naar het groepsgevoel. Ik bestrijd dit en vrees dat aanlengen leidt tot vertroebeling van het liberalisme. De verkiezingsuitslag duidt weliswaar op een gebrek aan steun voor het doorzetten van de economische hervormingen van Balkenende II, maar het culturele liberalisme is springlevend onder de bevolking.

De huidige coalitie had namelijk in 1994 en 1998 ook een meerderheid gehaald. Er is dan ook geen sprake van een grote culturele omwenteling. Hoogstens is er sprake van een nieuwe koers van de PvdA. Met de hete adem van de SP in haar nek heeft zij een collectivistische, conservatieve koers gekozen. Dat is niet de tijdgeest, dat is een beslissing van de PvdA-top. Natuurlijk voelen veel mensen zich onzeker door de globalisering, maar dat wil niet zeggen dat ze ook een cultureel conservatisme willen. Ik ga er nog steeds van uit dat een brede meerderheid staat achter het homohuwelijk, de euthanasiewetgeving, en andere liberale verworvenheden.

De winst van de SP verklaar ik ook niet uit haar conservatieve standpunten over culturele vraagstukken, maar uit de afwijzing van de economische hervormingen. De PvdA vergist zich daarom als zij de culturele standpunten van de SP overneemt.

Ik geef dus toe dat de liberalen op sociaal-economisch gebied moeten werken aan draagvlak. Het voorstel van D66 om de AOW-gerechtigde leeftijd in 24 jaar te verhogen tot 67 jaar mag dan door het Centraal Planbureau worden bestempeld als de beste oplossing voor de vergrijzing, de Nederlandse bevolking loopt er nog niet warm voor. Maar mijn sociaal-economische opvattingen zijn ongewijzigd.

Dat sommige liberalen zelf op andere terreinen water bij de wijn willen doen, vind ik een teken van paniek. Het culturele liberalisme is onomstreden. Uit de Kieswijzer van de verkiezingen van 2006 bleek bijvoorbeeld dat slechts 5 procent van de 4 miljoen respondenten tegen de euthanasiewetgeving is. Deze liberale verworvenheid beperkt bovendien niemand: wetgeving heeft slechts mogelijk gemaakt dat mensen voor euthanasie kunnen kiezen.

De VVD maakt daarom een fout door zich te laten afleiden door hen die de tijdgeest claimen te vertegenwoordigen. Liberalen zijn gericht op het individu en daarom zijn kerk of vaderland minder belangrijke oriëntatiepunten voor liberalen: ze zijn wereldburgers. Het pleiten voor één paspoort en tegen Europese integratie is daarmee een knieval voor het niet-liberale stamdenken van Wilders.

Balkenende IV zet nu de eerste stappen tegen de vrijzinnigheid door bijvoorbeeld de flitsscheiding af te schaffen, terwijl deze voor veel mensen uitkomst biedt. Het kabinet wil een rol van de overheid bij alle echtscheidingen. Het is echter niet aan de overheid om deze keuzes voor ons te maken.

De roep om een aanpassing van het liberale gedachtengoed is al met al overtrokken. De coalitie claimt haar christelijk-conservatieve gelijk. Dat mag, maar het getuigt van weinig realisme. Zodra in de komende jaren het financiële en economische beleid van dit kabinet zijn tekortkomingen toont, zal het draagvlak voor liberale alternatieven groter worden.

Balkenende IV begint nu met kleine beperkingen van de culturele verworvenheden van het liberalisme, maar de ambities reiken verder. Natuurlijk, het kabinet heeft de beste bedoelingen. Maar veel van deze goedbedoelde hulp leidt tot een verlies aan zelfstandigheid. Juist zelfstandigheid, zelfontplooiing en zelfredzaamheid zijn een groot goed. Daarom moeten we een helder, liberaal alternatief naast de kabinetsplannen leggen. In abstracto luidt dat: maak mensen sterk. Zorg dat iedereen het beste uit zichzelf kan halen. Zelfstandig. De roep om ‘samen’ zal dan weer sneller omslaan in een verlangen naar individualisme.

Alexander Pechtold is partijleider en fractievoorzitter van D66.

Meer over de standpunten van Pechtold op zijn weblog www.pechtold.nl