Migranten in een rivier van melk

Nuovomondo. Regie: Emanuele Crialese. Met: Charlotte Gainsbourg, Vincenzo Amato, Francesco Casisa, Filippo Pucillo. In: 7 bioscopen.

Twee paar blote, vieze voeten schuifelen voorzichtig over een rotspartij. Ze worden van dichtbij in beeld gebracht. Dan zien we een andere close-up: de twee mannen hebben een stuk steen tussen hun kaken vastgeklemd. Ze klauteren stukje bij beetje omhoog. In een adembenemend shot gaat de camera langzaam achteruit om een onherbergzaam landschap te onthullen. Overal kale bergen, geen enkel boompje in zicht.

De beklimming in Nuovomondo gaat tergend langzaam en regisseur Emanuele Crialese laat het allemaal zien. Zo gaan we vanzelf de pijn voelen die de mannen hebben. Eenmaal boven spugen ze de steen uit en komt er bloed uit hun mondhoeken. Vader en zoon zijn helemaal naar boven geklommen om het houten kruis dat er staat om raad te vragen. Geef ons een teken! Moeten we emigreren? Een zuchtje wind dat de foto wegblaast die aan het kruis hing, interpreteren ze als een ‘ja’.

Nuovomondo gaat over de emigratie van een Siciliaans gezin naar het beloofde land, de nieuwe wereld. Ze hebben foto’s gezien waarop geld aan bomen groeit en het fruit immens groot is. ’s Nachts dromen ze van het land van melk en honing, door Crialese lekker surrealistisch verbeeld door het gezin letterlijk te laten zwemmen in een rivier van melk.

Hij volgt ze op hun tocht naar de havenstad, alwaar ze de boot nemen. Weer neemt Crialese de tijd om ons de duur van de tocht te laten voelen. Hoe het gezin en de andere gelukszoekers dagenlang zitten opgesloten in krappe ruimtes. Ze blijven opgewekt. En zingen en dansen met z’n allen de tarantella, waarin het alomtegenwoordige bijgeloof van de Zuid-Italianen een opzwepende muzikale vorm heeft gekregen. Het is ook de eerste muziek die we in de film horen. Crialese en cameravrouw Agnès Godard houden alles indrukwekkend sober. De camerabewegingen zijn heerlijk langzaam, zo wordt de toeschouwer even gehypnotiseerd als de migranten zijn door de gedachte aan Amerika.

Eenmaal aangekomen op Ellis Island, het Amerikaanse migrantenknooppunt, wordt Nuovomondo soms iets te expliciet in z’n bedoeling parallellen te trekken tussen het migratiebeleid van een eeuw geleden en nu. Dan horen we ook twee liedjes van Nina Simone, de protestzangeres die in de jaren zestig middenin de burgerrechtenbeweging stond. De shots worden streng geometrisch, net zo onverzettelijk als de autoriteiten. Regels zijn regels. Vragen naar het nut van de toelatingstests die de immigranten moeten afleggen, heeft geen zin. De redenen ervoor zijn even vaag als de mistige aankomst op Ellis Island. Het vrijheidsbeeld blijft veelbetekenend buiten beeld.