Weblog is waakhond zonder mores

Proeftuin voor debutanten, mediawaakhond of podium voor verkapte reclame: tien jaar weblogs leverde vele varianten aan burgerjournalistiek.

Het weblog bestaat tien jaar. Preciezer gezegd: het woord weblog werd in 1997 voor het eerst gebruikt. In december 1997 noemde John Barger zijn site RobotWisdom.com een ‘web log’. Toch wordt niet alom aangenomen dat Barger de eerste weblogger was. Justin Hall begon al in 1994 met Justin’s Links from the Underground, een dagboekachtige site waarop hij verslag deed van zijn surftochten op het web en zijn dagelijks leven. Volgens de New York Times is Hall, die centraal stond in de documentaire Home Page (1999), over mensen die hun ziel blootleggen op internet, de grondlegger van het persoonlijke weblog.

Softwareontwikkelaar Dave Winer van Scripting News wordt ook vaak genoemd als een vroege of zelfs prototype van een blogger. Hij begon in april 1997 op Scripting.com met het dagelijks publiceren van korte berichten. Eerder publiceerde hij essays op DaveNet.

Ook in Nederland bestaat onduidelijkheid over wie de eerste weblogger was. Erwin van der Zande, hoofdredacteur van Bright, en freelance journalist Francisco van Jole publiceerden al jaren voor de uitvinding van het woord weblog elektronische nieuwsbrieven met een sterk blogachtig karakter. Remco Sikkema, die op een paar websites als eerste Nederlandse weblogger wordt bestempeld, zegt dat hij dat niet is. „Ik was er wel heel vroeg bij. Ik las al wel wat buitenlandse weblogs, dat begon toen net te komen. Op een gegeven moment ben ik gaan zoeken naar een Nederlandstalig weblog, maar dat vond ik niet. Ik zag een internetgat in de markt”, aldus Sikkema, die een Nederlands webmagazine over webloggen publiceert en jaarlijks de weblogwedstrijd Dutch Bloggies organiseert.

Enigszins weemoedig vertelt Sikkema over de begintijd van de Nederlandse blogosfeer. „Ik kan me nog herinneren dat we ooit een webloggers-bijeenkomst hebben gehouden in Zwolle. Er waren toen welgeteld twintig weblogs.” Merel Roze, die vanaf 2001 een weblog bijhoudt, wil niet te lang stilstaan bij het grote aantal weblogs en de soms geringe kwaliteit. Er zijn ook veel weblogs die wel goed zijn, zegt Roze, die vorig jaar haar debuut maakte als schrijfster met de roman Fantastica. „Ik denk dat door weblogs talent boven is komen drijven dat anders verborgen zou zijn gebleven. Walter van den Berg bijvoorbeeld is dankzij zijn weblog gedebuteerd als schrijver.”

Op dit moment zijn er wereldwijd 72 miljoen weblogs. Dagelijks worden 120.000 nieuwe blogs geopend. Zowel online als offline hebben de internetdagboeken invloed, soms zelfs grote invloed. VN-gezant Jan Pronk, voormalig minister van Ontwikkelingssamenwerking, moest eind vorig jaar halsoverkop Soedan verlaten omdat hij op zijn weblog kritiek had geuit op de Soedanese regering en het leger. Computerbedrijf Apple verloor vorige week vier miljard dollar naar aanleiding van een bericht op Engadget. Het populaire technologieweblog beweerde dat de lancering van de iPhone en Leopard, het nieuwe besturingssysteem van Apple, vertraging had opgelopen. Engadget baseerde zich op een interne e-mail van Apple. De koersen van het aandeel Apple daalden meteen met 2,2 procent. De uitgelekte mail bleek later nep te zijn.

Henk Blanken, weblogger en adjunct-hoofdredacteur van het Dagblad van het Noorden, waarschuwt voor de overschatting van weblogs. „We zien blogging geregeld aan voor iets groters dan het werkelijk is”, aldus Blanken, die onlangs samen met hoogleraar Journalistiek en Nieuwe Media Mark Deuze het boek Popup publiceerde. „Ook in de toekomst zal slechts een minderheid willen publiceren. Toch is dat aantal nog een veelvoud van de groep die zich professioneel journalist noemt – de laatsten zullen daarom wel rekening moeten houden met webloggen.”

De relatie tussen de blogosfeer en de traditionele journalistiek is vaak moeizaam. Enerzijds worden webloggers geprezen vanwege hun waakhondfunctie. Ze onthullen regelmatig schandalen en stellen fouten in kranten en televisieprogramma’s aan de kaak. Aan de andere kant hebben traditionele journalisten moeite met het ontbreken van journalistieke mores zoals het toepassen van hoor en wederhoor en het scheiden van commercie en redactie op weblogs. Onlangs werd op de conferentie Blognomics in de RAI in Amsterdam bekend dat Geenstijl en VK Magazine, die tot de meest gelezen en gelinkte blogs van Nederland behoren, geld van een mediabureau hadden aangenomen om bepaalde content te plaatsen.