Tsaar Boris in lendendoek

De Nationale Reisopera brengt Boris Godoenov.

Het Russische volk is hier gedrild tot volgzaamheid.

Eindelijk in het Gelderse Poesjkin-festival echt drama van Poesjkin: Boris Godoenov in de versie uit 1869 van Modeste Moesorgski, die zelf de tekst schreef voor deze opera over het eeuwige Russische leed. Het is de slechts twee uur durende oerversie van Boris, later uitgebreid tot een werk van epische omvang over de ‘Tijd der troebelen’ rond 1500.

De compacte oer-Boris waarmee de Nationale Reisopera nog een maand door het land toert, is de grootste productie uit de historie van het gezelschap. In de Nijmeegse Stadsschouwburg, waar de orkestbak veel te klein is voor het complete Gelders Orkest, dirigeerde de jonge Russische dirigent Vasily Petrenko dus een bijna kamermuzikale versie van Boris: lichter en transparant, soms zelfs lyrisch.

De enscenering komt uit de Duitse dramaturgische school. Regisseur Robert Lehmeier was de assistent van van Harry Kupfer, die twintig jaar geleden bij de Nederlandse Opera zijn snoeiharde Boris-versie presenteerde: het Russische volk is al eeuwenlang het slachtoffer van meedogenloze politieterreur. Lehmeiers voorstelling oogt minder agressief maar gaat eigenlijk nog verder. Het Russische volk, soms gekleed in T-shirts met een Christus-icoon, is gedrild tot gedweeë volgzaamheid, al wordt nog wel geklaagd over de honger.

Tsaar Boris presenteert zich als Christus. Onder zijn tsarenmantel draagt hij aanvankelijk slechts een lendendoek, later hedendaags ondergoed. De tsaar is een labiele persoonlijkheid, levend tussen waan en werkelijkheid. In een sterk psychologische aanpak laat Lehmeier de sluwe bojarenleider Sjoejski Boris gek maken, tot de dood volgt. Dat levert, na een al te gedetailleerd begin, een steeds sterkere voorstelling op.

De overtuigende Litouwse bas Almas Svilpa maakt van Boris een extra tragische rol: hij is net als het Russische volk slachtoffer van het systeem. Dat wordt hier gepersonifieerd door Sjoejski, vilein vertolkt door Mark Tevis. Goede rollen zijn er onder andere voor Harry Peeters (Pimen), Grigori (Marcel Reijans), Ksenia (Lenneke Ruiten) en Missail (André Post).

Boris Godoenov door de Nationale Reisopera. t/m 17/6. www.reisopera.nl.