Te veel Afghaanse burgerdoden

De vele burgerdoden in Afghanistan dreigen de NAVO-missie daar te ondergraven. NAVO-chef De Hoop Scheffer spreekt vandaag met George Bush.

De Amerikanen zijn ervan doordrongen, de NAVO is ervan doordrongen en hun Afghaanse bondgenoten, zoals president Karzai, hameren er ook steeds op. Bij de militaire operaties in Afghanistan vallen te veel burgerslachtoffers. En dat dreigt de missie te ondergraven.

Vooral bij bombardementen komen soms tientallen onschuldige burgers om het leven. Bij de gesprekken die NAVO-chef De Hoop Scheffer vandaag met de Amerikaanse president Bush voert op diens ranch in Texas staat dat probleem hoog op de agenda. Want het bondgenootschap en de Amerikanen kunnen zich niet veroorloven de steun van de Afghanen te verspelen.

„Het grote aantal burgerdoden doet ernstig afbreuk aan het vermogen van de NAVO en de regering-Karzai om de Talibaan en Al-Qaeda te isoleren”, zegt Philip Wilkinson, militair deskundige van de Britse denktank Chatham House die in 2005 en 2006 in Kabul adviseur was van de Afghaanse nationale veiligheidsraad. „Van het begin af aan hebben we niet genoeg troepen in Afghanistan gehad. Daarom worden Talibaan en Al-Qaeda veel uit de lucht bestreden – en door de burgerslachtoffers die daarbij gemakkelijk vallen is dat soort aanvallen vaak contraproductief. Als je meer grondtroepen stuurt, kun je dat voorkomen.”

Het is ook een kwestie van hoeveel risico je zélf neemt, zegt Barnett Rubin, een vooraanstaand Afghanistan-deskundige in de VS die het land geregeld bezoekt. „Niemand geeft het graag toe, maar als je het aantal Afghaanse burgers dat omkomt omlaag wilt brengen, helpt het als je bereid bent je eigen troepen op de grond meer risico te laten lopen. Dat ligt politiek heel gevoelig, want we zijn toch vooral bezorgd om de veiligheid van onze eigen militairen.”

Dit jaar zijn al zo’n 300 Afghaanse burgers in het oorlogsgeweld om het leven gekomen, deels door acties van de NAVO-operatie ISAF en de operatie Enduring Freedom (OEF, die los van de NAVO onder Amerikaanse leiding anti-terreuracties uitvoert). Maar een groot deel van de burgerdoden wordt veroorzaakt door zelfmoordaanslagen en andere acties van de Talibaan en Al-Qaeda, die vaak op burgers zijn gericht.

[Vervolg Afghanistan: pagina 5]

‘Talibaan plegen oorlogsmisdaden’

Zulke aanvallen zijn schendingen van het oorlogsrecht en gelden als oorlogsmisdaden, aldus een rapport dat Human Rights Watch vorige maand publiceerde. Het rapport wees ook op het probleem dat Talibaanstrijders zich als burgers voordoen, zich onder burgers mengen en hen zo als schild gebruiken. „Al sinds de Vietcong dat in de Vietnam-oorlog deden weten we hoe effectief dat kan zijn”, zegt Wilkinson van denktank Chatham House. „Hoe kan je nog weten wat een burger is en wat een Talibaanstrijder? Bovendien zijn veel Talibaanstrijders niet erg ideologisch geïnspireerd, maar gewoon boeren zonder werk. Nadat hij heeft deelgenomen aan een hinderlaag, gaat zo iemand weer terug naar zijn dorp. Is hij dan een burger?”

De Afghanen weten nog steeds heel goed de NAVO geen bezettingsmacht is, maar dat de troepen hen komen helpen, zei NAVO-woordvoerder James Appathurai vorige week in reactie op de onrust over burgerdoden. Hij zei dat het bondgenootschap zijn bombardementen wel beter moet afstemmen met Afghaanse troepen op de grond, om vergissingen te voorkomen. „En daar wordt ook aan gewerkt.”

Maar of dat voldoende is, kan worden betwijfeld, zegt Sam Zarifi, Aziëspecialist van Human Rights Watch. „De NAVO en de VS hebben niet genoeg, maar ook niet de juiste soort troepen in Afghanistan. Ze kennen het terrein en de bevolking onvoldoende, ze zijn niet in staat om zelf, voor ze een aanval beginnen, goede verkenningsoperaties uit te voeren.

„Daar komt bij dat ze de Afghaanse bevolking niet goed uitleggen dat ze rechtsregels volgen. Nog steeds zie je de bekende Pavlov-reactie. Eerst wordt onmiddellijk ontkend dat er bij een operatie burgerdoden zijn gevallen en gezegd dat een onderzoek daarom niet nodig is. Dán zegt men: er komt een onderzoek, maar alles is volgens de regels verlopen. En ten slotte komt de erkenning: er zijn fouten gemaakt.

„De NAVO zou er bovendien goed aan doen een systeem op te zetten voor compensatie van de slachtoffers. En het gaat niet alleen om de doden. Toen laatst bij een bombardement in Helmand vijftig burgers omkwamen, waren er daarnaast 1.600 gezinnen dakloos, zo’n 10.000 mensen.”

Wilkinson wijst erop dat het hoge aantal burgerslachtoffers niet alleen de relatie onder druk zet van de NAVO en de Amerikanen met de Afghaanse bevolking en politiek. Ook tussen de NAVO en de VS onderling leidt de kwestie tot spanningen. „Bondgenoten die vinden dat je beheerster moet opereren, zijn het meest uitgesproken in hun veroordeling van landen die er hard in gaan.” De balans tussen terreurbestrijding en het winnen van de harten van de Afghanen blijft moeilijk te vinden.

„Militaire successen tellen niet als er geen vooruitgang wordt geboekt op het vlak van ontwikkeling en het vestigen van een rechtsstaat”, zegt Wilkinson. „Juist daarin zien Afghanen maar heel weinig resultaat.”

Barnett Rubin noemt het positief dat de internationale aandacht voor Afghanistan en steun voor ISAF de laatste tijd is toegenomen. Maar hij ziet ook grote problemen – en het hoge aantal burgerslachtoffers is daar slechts één van. „Er lijkt opnieuw een recordoogst in de drugshandel te komen, de corruptie is enorm en Karzai is steeds minder populair. Het grootste probleem is dat de opstandelingen kunnen opereren vanuit Pakistan. De politieke crisis daar maakt het extra moeilijk die situatie aan te pakken.”