Roemenië’s Basescu won de slag – nu de oorlog nog

Met vlag en wimpel won de Roemeense president Basescu zaterdag het referendum over zijn aftreden. Zijn vijanden zijn niet van zins het boetekleed aan te trekken.

Met een grote meerderheid hebben de Roemenen zaterdag in een referendum hun steun betuigd aan president Traian Basescu die een maand eerder door het parlement werd geschorst wegens ‘schendingen van de grondwet’.

18 miljoen kiesgerechtigde Roemenen, onder wie twee miljoen woonachtig in het buitenland, kregen zaterdag het laatste woord. ‘Bent u het eens met de schorsing?’ ‘Nee,’ zei driekwart (74,5 procent) van de kiezers. Ondanks de lage opkomst (44 procent) is het referendum geldig.

„Roemenië heeft gekozen voor stabiliteit”, zei Basescu die ’s avonds in het centrum van Boekarest met zijn aanhang de overwinning vierde. Hij stelde de uitslag voor als „75 procent voor de president en 25 procent voor de 322 parlementariërs” die hem hebben geschorst. Hij zei dat de Roemenen hebben gekozen voor „een modernisering van de politieke klasse” en hij nodigde de leiders van de politieke partijen uit voor overleg. In de campagne voorafgaand aan het referendum noemde Basescu zijn politieke vijanden in regering en parlement „de economische mafia die mijn strijd tegen corruptie wil stopzetten”. Basescu stuurt aan op het vertrek van premier Calin Tariceanu, zijn politieke tegenstrever. „Aftreden!” scandeerde zaterdagnacht Basescu’s aanhang.

Tariceanu toonde zich echter weinig onder de indruk. „Met zo’n lage opkomst is dit voor Basescu geen echte overwinning,” reageerde de premier die zich niet uitliet over de gevolgen van zijn verlies. Hij stelde dat de kiezers Basescu „een tweede kans” hebben gegeven om zich „als verantwoordelijk staatsman te gedragen”.

Sinds Roemenië’s toetreding tot de Europese Unie op 1 januari woedt er een felle strijd tussen de president en de premier. Basescu verzet zich tegen het aarzelende anticorruptiebeleid van Tariceanu die, zegt Basescu, ‘zijn zakelijke vriendjes bevoordeelt’. Tariceanu noemt Basescu een ‘machtswellusteling’ die zich ‘op ongrondwettelijke wijze’ met zijn beleid bemoeit. Tariceanu gooide begin april hervormingsgezinde ministers als corruptiebestrijder Monica Macovei uit zijn kabinet en sloot een akkoord met de partij van ex-communisten. Op 19 april stemde het parlement in meerderheid voor schorsing van Basescu.

Basescu’s winst van zaterdag wordt door waarnemers in Boekarest gezien als ‘een afstraffing’ van parlement en premier. Extra pijnlijk voor Tariceanu is het feit dat een meerderheid (57 procent) van de aanhang van zijn eigen liberale partij (PNL) de kant van Basescu koos. „Tariceanu moet hiervoor de politieke prijs betalen,” zegt politiek-analist Radu Florea. „Dat zou op z’n minst eervol zijn. Maar eervolle politici bestaan niet in Roemenië.” De tweede man van de PNL adviseerde nu in de oppositie te gaan.

„Wat ons nu overkomt, achttien jaar na 1989, is een grote teleurstelling”, zegt Lili Stoicescu, een gepensioneerde verpleegster. Basescu belooft onder andere de gezondheidszorg te verbeteren. „Ik geloof er niks van”, zegt ze. „Mijn stem voor Basescu is een stem tegen regering en parlement. Ik ben bang dat anders op deze puinhoop de ex-communisten zegevieren, en dat mag nooit meer gebeuren.” De leider van de ex-communisten, Mircea Geoana, zei zaterdag – doelend op de lage opkomst dat „de kiezers Basescu geen rode kaart, maar ook geen carte blanche hebben gegeven”. Basescu’s zege is volgens Geoana „roemloos”.

Volgens analist Florea is de politieke onrust deels de schuld van Basescu. „Hij zal zich coöperatief moeten gaan opstellen. Want Roemenië kampt met enorme problemen op het gebied van landbouw, onderwijs en gezondheidszorg.” Om radicale hervormingen door te voeren is volgens Florea een andere regering nodig. „Tariceanu redt het niet tot de zomer.”